←
बुधवार, 21 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 85

म्हणोनि संशयाचां पाऊलीं । अज्ञानाची राती झाली । तेथ हे आडळली । बुद्धी तुझी ॥

"Therefore, where the night of ignorance has fallen due to the steps of doubt, there your intellect has stumbled."

संशयाचां Noun
Samshayacham
संशयाच्या
of doubt
पाऊलीं Noun
Paulim
पावलांमुळे
due to steps
अज्ञानाची Noun
Ajnanachi
अज्ञानाची
of ignorance
राती Noun
Raati
रात्र
night
आडळली Verb
Adalali
अडकली किंवा अडखळली
stumbled or got stuck
बुद्धी Noun
Buddhi
विचारशक्ती
intellect

💡 अर्थ

म्हणून संशयाच्या पावलांमुळे जिथे अज्ञानाची रात्र झाली आहे, तिथे तुझी बुद्धी अडखळली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाच्या मनस्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा मनुष्याच्या मनात संशय निर्माण होतो, तेव्हा त्याच्या ज्ञानावर अज्ञानाचा अंधार पसरतो. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील मोठा अडथळा आहे. ज्याप्रमाणे रात्रीच्या अंधारात रस्ता दिसत नाही आणि माणूस अडखळतो, त्याचप्रमाणे संशयामुळे बुद्धी गोंधळून जाते आणि माणसाला योग्य काय आणि अयोग्य काय हे समजत नाही. अर्जुनाच्या मनातील संशयामुळे त्याची बुद्धी कशी कुंठित झाली आहे, याचे हे मार्मिक विवेचन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम करताना मनात भीती किंवा संशय ठेवतो, तेव्हा आपली बुद्धी नीट चालत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर माहीत असूनही जर मनात संशय असेल, तर आपण चुकीचे उत्तर लिहितो. म्हणून आत्मविश्वास वाढवून संशय दूर करावा.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की संशयामुळे बुद्धी कशी भ्रमिष्ट होते आणि ज्ञानाचा प्रकाश कसा मावळतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 116

म्हणोनि उचित जे कर्म । तेंचि आचरावे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ११६ ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous; for by such action, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Proper / Appropriate
आचरावे Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice / perform
सधर्म Adverb
Sadharma
धर्माला धरून / कर्तव्य भावनेने
Righteously / According to duty
परम Adjective
Param
सर्वोच्च / श्रेष्ठ
Supreme / Highest
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य आणि शास्त्रशुद्ध कर्म आहे, तेच धर्माचे पालन करून करावे. ज्या कर्माच्या आचरणाने श्रेष्ठ असा मोक्ष (परम पुरुषार्थ) प्राप्त होतो, तेच कर्म करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैराचाराने वागू नये. आपल्या वाट्याला आलेले, समाजाला आणि धर्माला मान्य असलेले जे 'उचित' कर्म आहे, तेच निष्ठेने पार पाडावे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य (सधर्म) करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, उलट त्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' समजून अभ्यास करावा. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा यश आपोआप मिळते.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आपले विहित कर्तव्य धर्मानुसार पार पाडण्याची आवश्यकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 155

म्हणोनि समर्थें जेणें। विशेषें आचारु करणें। तें अज्ञानासी देखणें। मार्गु होईल॥

"Therefore, the capable one should especially practice right conduct; that will become a visible path for the ignorant."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवानाने किंवा ज्ञानी व्यक्तीने
By the capable or wise person
आचारु Noun
Aacharu
आचरण किंवा वागणे
Conduct or behavior
अज्ञानासी Noun
Ajnyanasi
अज्ञानी लोकांसाठी
For the ignorant people
मार्गु Noun
Margu
रस्ता किंवा दिशा
Path or direction

💡 अर्थ

म्हणून ज्यांच्याकडे शक्ती किंवा ज्ञान आहे, त्यांनी आपले वागणे खूप चांगले आणि आदर्श ठेवावे, कारण सामान्य लोक त्यांच्याकडे बघूनच जीवनाचा मार्ग शिकतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सामाजिक महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांच्यावर मोठी जबाबदारी असते. जर ज्ञानी किंवा समर्थ माणसाने आपली कर्तव्ये सोडून दिली, तर सामान्य जनता गोंधळून जाईल आणि चुकीच्या मार्गाला लागेल. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आणि लोकांमध्ये शिस्त निर्माण करण्यासाठी समर्थांनी स्वतः आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. त्यांचे वागणे हेच अज्ञानी लोकांसाठी दीपस्तंभासारखे कार्य करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या शाळेच्या मुख्याध्यापकांनी जर स्वतः वेळेवर शाळेत येण्याचे आणि शिस्तीचे पालन केले, तर शिक्षक आणि विद्यार्थी त्यांचे पाहून आपोआप शिस्त पाळू लागतात. मोठ्यांचे वागणे हेच लहानांसाठी मार्गदर्शक ठरते.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि समाजासमोर कोणता आदर्श ठेवावा, याचे विवेचन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा