←
सोमवार, 19 जून 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 7

कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः। यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्॥

तरी उचित काय आम्हां। हे न कळेचि गा पुरुषोत्तमा। जैसा मोहें ग्रासिला गरिमा। आपुलिया आपण॥

"Therefore, O Purushottama, I do not know what is right for us; it is as if I have lost my own greatness, swallowed by delusion."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा शास्त्रशुद्ध
Proper or right
न कळेचि Verb
Na kalechi
समजतच नाही
Do not understand at all
पुरुषोत्तमा Noun
Purushottama
श्रीकृष्णाचे एक नाव (उत्तम पुरुष)
The Supreme Being (Krishna)
मोहें Noun
Mohe
अज्ञानाने किंवा आसक्तीने
By delusion or attachment
ग्रासिला Verb
Grasila
गिळले किंवा व्यापले
Overpowered or devoured
गरिमा Noun
Garima
धैर्य किंवा मोठेपण
Dignity or greatness

💡 अर्थ

हे श्रीकृष्णा, आम्हाला आता काय करणे योग्य आहे हे समजत नाहीये. मोहामुळे मी स्वतःचे धैर्य आणि मोठेपण हरवून बसलो आहे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत अर्जुन आपली अत्यंत व्याकुळ आणि संभ्रमावस्था व्यक्त करत आहे. तो म्हणतो की, युद्धभूमीवर आपल्याच नातेवाईकांना पाहून त्याच्या मनात जो मोह निर्माण झाला आहे, त्याने त्याच्या विवेकावर पडदा टाकला आहे. अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य (धर्म) आणि वैयक्तिक भावना यांत निवड करणे कठीण जात आहे. तो श्रीकृष्णाला शरण जाऊन विनंती करतो की, माझ्यासाठी जे खरोखर हिताचे आहे ते मला सांगा, कारण मी आता स्वतःचा निर्णय घेण्यास असमर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा जीवनात दोन कठीण पर्यायांपैकी एक निवडताना गोंधळ होतो, तेव्हा अहंकार बाजूला ठेवून आपल्या गुरूचा किंवा अनुभवी व्यक्तीचा सल्ला घ्यावा. उदाहरणार्थ, करिअरच्या वळणावर निर्णय घेता येत नसेल तर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन घेणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर युद्धाच्या प्रसंगी अर्जुन गोंधळलेला आहे आणि तो श्रीकृष्णाला शिष्यभावाने मार्गदर्शन मागत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 99

म्हणोनि कर्माचा विटाळु । न शिवेचि तयां निर्मळु । जे अंतरीं सुकाळु । बोधाचा जाहला ॥ ९९ ॥

"Therefore, the stain of karma does not touch those pure ones, in whose hearts the abundance of enlightenment has occurred."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विटाळु Noun
Viṭāḷu
दोष किंवा अशुद्धता
Impurity or stain
निर्मळु Adjective
Nirmaḷu
अत्यंत स्वच्छ किंवा पवित्र
Pure or stainless
अंतरीं Noun
Antarīṃ
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
सुकाळु Noun
Sukāḷu
भरभराट किंवा सुबत्ता
Abundance or plenty
बोधाचा Noun
Bodhācā
ज्ञानाचा किंवा आत्मज्ञानाचा
Of spiritual knowledge

💡 अर्थ

ज्यांच्या मनात आत्मज्ञानाचा पूर्ण प्रकाश पसरला आहे, अशा पवित्र व्यक्तींना कर्माचा कोणताही दोष किंवा अशुद्धता स्पर्श करू शकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाच्या अंतःकरणात 'आत्मबोध' किंवा स्वरूपाचे ज्ञान पूर्णपणे जागृत झाले आहे, तो पुरुष अत्यंत शुद्ध होतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माची बाधा होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला अंधाराचा स्पर्श होत नाही, त्याप्रमाणे ज्याच्या मनात ज्ञानाचा सुकाळ (भरभराट) झाला आहे, त्याला कर्माचे फळ किंवा त्यातील पाप-पुण्य चिकटत नाही, कारण त्याचा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना जर आपण 'मी' पणा सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर त्या कामाचा ताण आपल्याला जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव धरली नाही तर मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 32

जेथूनि शब्दु माघौता फिरे । जेथ विचारु न पवे पुरे । जेथूनि मनही माघौते सरे । तें रूप तुझें ॥

"From where words return, where thought does not reach fully, from where even the mind retreats, that is your form."

जेथूनि Adverb
Jethuni
जिथून
From where
शब्दु Noun
Shabdu
शब्द / वाणी
Word / Speech
माघौता Adverb
Maghauta
मागे / परत
Backwards / Return
विचारु Noun
Vicharu
तर्क / विचार
Thought / Logic
पवे Verb
Pave
पोहोचतो
Reaches
सरे Verb
Sare
मागे सरकते
Recedes / Moves away

💡 अर्थ

जिथून शब्द मागे फिरतात, जिथे विचार पूर्णपणे पोहोचू शकत नाही आणि जिथून मन सुद्धा मागे सरते, असे तुझे (गुरूचे) स्वरूप आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीगुरूंच्या अगाध आणि शब्दातीत स्वरूपाचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, गुरूंचे किंवा परब्रह्माचे स्वरूप इतके महान आहे की तिथे वाणी पोहोचू शकत नाही; वर्णन करायला शब्द अपुरे पडतात. तर्क किंवा बुद्धीचे विचार तिथे पोहोचण्यापूर्वीच थबकतात. अगदी मन सुद्धा त्या स्वरूपाचे आकलन करू न शकल्यामुळे माघार घेते. हे स्वरूप केवळ अनुभवाचे आहे, ते बुद्धीने किंवा शब्दांनी मांडता येत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण प्रत्येक गोष्टीचे तर्क लावण्याचा प्रयत्न करतो, पण काही गोष्टी (जसे की भक्ती किंवा आंतरिक शांती) केवळ अनुभवायच्या असतात. उदाहरण: जेव्हा आपण निसर्गाचे अफाट सौंदर्य पाहतो, तेव्हा शब्द कमी पडतात; अशा वेळी शांत राहून तो आनंद घेणे हीच खरी भक्ती आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या प्रारंभी संत ज्ञानेश्वर महाराज आपले सद्गुरू श्री निवृत्तीनाथ यांच्या दिव्य आणि शब्दातीत स्वरूपाचे स्तवन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा