←
सोमवार, 29 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 63

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हे दोन्ही एकचि मार्गु । जैसा एकाचि अर्थाचा पांगु । दोन शब्द ॥ ६३ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are both one and the same path; just as two words may be used to express the same meaning."

संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास किंवा कर्माचा त्याग
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा निष्काम कर्म
Path of action
मार्गु Noun
Margu
रस्ता किंवा मार्ग
Path
अर्थाचा Noun
Arthacha
अर्थाचा किंवा विषयाचा
Of meaning
पांगु Noun
Pangu
अवलंबन किंवा विस्तार
Expression or dependence

💡 अर्थ

इसलिए संन्यास और योग दोनों एक ही मार्ग हैं; जैसे एक ही अर्थ को प्रकट करने के लिए दो अलग-अलग शब्दों का प्रयोग किया जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि योग (कर्ममार्ग) यांच्यातील अद्वैत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, वरवर पाहता हे दोन मार्ग वेगळे वाटले तरी त्यांचा शेवट एकाच आत्मज्ञानात होतो. ज्याप्रमाणे एकाच वस्तूचे वर्णन करण्यासाठी आपण दोन भिन्न शब्दांचा वापर करतो, त्याचप्रमाणे संन्यास आणि योग हे एकाच परमार्थाचे दोन पैलू आहेत. अज्ञानी लोकांना यात भेद वाटतो, परंतु अनुभवी पुरुषाला समजते की फलाची आशा सोडून कर्म करणे (योग) आणि कर्माचा त्याग करणे (संन्यास) हे दोन्ही एकाच स्थितीत विलीन होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतेही काम करताना ते 'माझे कर्तव्य' म्हणून केले (योग) किंवा 'मी कर्ता नाही' या भावनेने केले (संन्यास), तर दोन्हीमुळे आपल्याला मनःशांती मिळते. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे हे योग आणि संन्यास दोन्हीचे सार आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग मूलतः एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 251

जैसा पूर्णत्वें भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

जैसा पूर्णत्वे भरला। समुद्रु न ओलांडी वेला। तैसा क्षोभु न पावे भला। कामु पावो ॥

"As the ocean, though full, does not cross its limits, so the virtuous one does not suffer agitation even when desires approach."

पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे भरलेला
Completely full
समुद्रु Noun
Samudru
सागर
Ocean
ओलांडी Verb
Olandi
ओलांडणे / उल्लंघन करणे
To cross or transgress
वेला Noun
Vela
मर्यादा किंवा किनारा
Boundary or shore
क्षोभु Noun
Kshobhu
अस्वस्थता किंवा खळबळ
Agitation or disturbance
कामु Noun
Kamu
इच्छा किंवा वासना
Desire

💡 अर्थ

जिस प्रकार पूर्ण रूप से भरा हुआ समुद्र अपनी मर्यादा नहीं लांघता, उसी प्रकार ज्ञानी पुरुष इच्छाओं के आने पर भी विचलित नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी येऊन मिळाले तरी समुद्र आपली मर्यादा (वेला) सोडून बाहेर येत नाही, तो आपल्या गंभीर स्वरूपात शांतच राहतो; त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाच्या मनात विषयांच्या विविध इच्छा आल्या तरी त्याचे अंत:करण क्षोभ पावत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपात स्थिर असतो आणि बाह्य जगातील आकर्षणांमुळे आपली शांती गमावत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्यासमोर अनेक प्रलोभने किंवा आव्हाने येतात, तेव्हा समुद्रासारखे शांत राहून आपल्या ध्येयापासून ढळू नये. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी सोशल मीडियाच्या आकर्षणाने विचलित न होता अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन मनाच्या स्थिरतेचे महत्त्व स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 35

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः । येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥

आणि जे हे महारथी । तुज बहुमानें मानिती । तेचि तुज मानितील निगुती । पळता देखोन ॥

"And these great warriors, who hold you in high esteem, will surely look down upon you, seeing you flee from the battle."

महारथी Noun
Maharathi
मोठे योद्धे
Great warriors
बहुमानें Adverb
Bahumane
अत्यंत सन्मानाने
With great respect
मानिती Verb
Maniti
मानतात किंवा समजतात
Consider or respect
निगुती Adverb
Niguti
निश्चितपणे
Certainly
पळता Verb
Palata
पळून जाताना
While fleeing
देखोन Verb
Dekhon
पाहून
Having seen
लाघव Noun
Laghav
तुच्छता किंवा हलकेपणा
Disgrace or insignificance

💡 अर्थ

वे महारथी योद्धा, जो तुम्हारा बहुत सम्मान करते हैं, वे समझेंगे कि तुम डर के मारे युद्ध से हट गए हो, और इस प्रकार तुम उनकी दृष्टि में तुच्छ बन जाओगे।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला क्षात्रधर्माची आणि लौकिक प्रतिष्ठेची जाणीव करून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, आजवर भीष्म, द्रोण यांसारख्या महारथींनी तुझा पराक्रम पाहून तुला अत्यंत आदराचे स्थान दिले आहे. पण जर तू आता युद्धाचा त्याग करून पळालास, तर त्यांना वाटेल की तू भीतीपोटी पळ काढला आहेस. ज्यांच्या नजरेत तू महान होतास, त्यांच्याच नजरेत तू अत्यंत क्षुद्र आणि हलका ठरशील. ज्ञानी माणसासाठी मानहानी ही मरणापेक्षाही कठीण असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढल्यास समाजात आपली प्रतिष्ठा कमी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण प्रसंगी आपल्या टीमला सोडून जाणे हे आपल्या प्रतिमेला कायमचा तडा देऊ शकते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की युद्धाचा त्याग केल्यामुळे त्याची थोर योद्ध्यांमध्ये असलेली प्रतिष्ठा कशी नष्ट होईल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा