←
शनिवार, 27 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 30

जेथ अर्जुना हे साच । जेणें संपादिले विरक्तत्व साच । तोचि अधिकारी येथ । ज्ञानाचिया ॥

"O Arjuna, truly, he who has attained detachment is the one eligible for this knowledge."

साच Adjective
Saacha
सत्य किंवा खरे
Truth or truly
संपादिले Verb
Sampadile
मिळवले किंवा प्राप्त केले
Attained or acquired
विरक्तत्व Noun
Viraktatva
वैराग्य किंवा अनासक्ती
Detachment
अधिकारी Noun
Adhikari
पात्र व्यक्ती
Eligible person
ज्ञानाचिया Noun
Jnanachiya
ज्ञानाचा
Of knowledge

💡 अर्थ

हे अर्जुन, यह सत्य है कि जिसने वास्तव में वैराग्य प्राप्त कर लिया है, वही इस ज्ञान का सच्चा अधिकारी है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानासाठी आवश्यक असलेल्या पात्रतेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याच्या मनात ऐहिक सुखांबद्दल ओढ असते, तोपर्यंत त्याला ब्रह्मज्ञान प्राप्त होऊ शकत नाही. ज्याप्रमाणे स्वच्छ आरशातच प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते, त्याचप्रमाणे ज्याचे मन वैराग्याने शुद्ध झाले आहे, त्यालाच ज्ञानाचा बोध होतो. वैराग्य ही ज्ञानाची पहिली पायरी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे ध्येय साध्य करण्यासाठी मनाची एकाग्रता आणि अनावश्यक गोष्टींचा त्याग आवश्यक असतो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला परीक्षेत यश मिळवायचे असेल, तर त्याला खेळाचा किंवा मोबाईलचा मोह सोडून अभ्यासात 'विरक्त' व्हावे लागते, तरच त्याला विद्येचे ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी वैराग्य ही कशी पूर्वअट आहे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 89

म्हणोनि बाह्य हे विसरले । जे अंतरीं सुख पावले । ते आपणचि जाहले । आत्मसुख ॥

"Therefore, they forgot the external, those who found joy within; they themselves became the bliss of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Noun
Bāhya
बाहेरील जग किंवा विषय
External world or objects
विसरले Verb
Visaralē
विसरून गेले
Forgot
अंतरीं Adverb
Antarīṁ
अंतर्यामी किंवा मनात
Within or inside
पावले Verb
Pāvalē
प्राप्त झाले
Attained or found
आत्मसुख Noun
Ātmasukha
आत्म्याचे सुख
Bliss of the self

💡 अर्थ

इसलिए जिन्होंने अपने भीतर सुख पा लिया है, वे बाहरी दुनिया को भूल गए हैं; वे स्वयं आत्मसुख स्वरूप हो गए हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्कारी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. ज्या साधकाला आपल्या अंतर्यामी असलेल्या आत्मस्वरूपाचा परमानंद प्राप्त झाला आहे, त्याला बाह्य विषयांच्या क्षणभंगुर सुखाची ओढ उरत नाही. तो बाह्य जगाचा पूर्णपणे विसर पडलेल्या अवस्थेत असतो. अशा वेळी तो केवळ सुखाचा अनुभव घेत नाही, तर तो स्वतःच ते 'आत्मसुख' बनतो. म्हणजेच ज्ञाता आणि ज्ञेय यातील द्वैत संपून तो ब्रह्मानंदात विलीन होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या चांगल्या कामात किंवा छंदात पूर्णपणे एकाग्र होतो, तेव्हा आपल्याला आजूबाजूच्या गोंधळाचा विसर पडतो. तसेच, जर आपण मनाची शांती स्वतःच्या आत शोधली, तर बाह्य संकटांचा आपल्याला त्रास होत नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी जर मन शांत असेल, तर बाहेरच्या आवाजाचा अभ्यासावर परिणाम होत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मसुख प्राप्त झालेल्या पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 332

जैसा नाविकाचां हातीं । नाव सांपडे महावातीं । मग ते न राहे निरुती । थडिये पावे ॥ ३३२ ॥

"Just as a boat in the hands of a sailor, if caught in a great storm, does not remain steady and reach the shore."

नाविकाचां Noun
nāvikācāṃ
नाविकच्या
of the sailor
सांपडे Verb
sāṃpaḍe
सापडते
gets caught
महावातीं Noun
mahāvātīṃ
मोठ्या वादळात
in a great storm
निरुती Adverb
nirutī
निश्चितपणे / स्थिर
certainly / steadily
थडिये Noun
thaḍiye
किनाऱ्याला
to the shore

💡 अर्थ

जैसे कोई नाव बड़े तूफान में फंस जाए तो वह नाविक के नियंत्रण में नहीं रहती और किनारे तक नहीं पहुँच पाती, वैसे ही इंद्रियों के पीछे भागने वाला मन बुद्धि को भटका देता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून इंद्रियांच्या शक्तीचे आणि मनाच्या चंचलतेचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे समुद्रात प्रचंड वादळ सुटल्यावर नावेवरचा ताबा सुटतो आणि ती नाव सुरक्षितपणे किनाऱ्याला (थडिये) पोहोचू शकत नाही, उलट ती बुडण्याची भीती असते; त्याचप्रमाणे जर मन विषयांच्या आणि इंद्रियांच्या मागे धावू लागले, तर ते माणसाच्या विवेकाचा आणि बुद्धीचा नाश करते. साधकाने आपली बुद्धी स्थिर ठेवण्यासाठी इंद्रियांवर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे, अन्यथा संसाराच्या वादळात जीवनरूपी नाव भरकटत जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखाद्या महत्त्वाच्या कामावर लक्ष केंद्रित करण्याचा प्रयत्न करतो आणि मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनामुळे आपले मन विचलित होते, तेव्हा आपण आपल्या ध्येयापासून दूर जातो. हे टाळण्यासाठी मनावर ताबा ठेवणे गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रिये मनाला कशी भरकटवतात आणि त्यामुळे बुद्धीचा नाश कसा होतो, हे सांगताना माऊलींनी हे उदाहरण दिले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा