←
सोमवार, 15 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 255

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । हें सामान्यपणें सहजे । घडत असे ॥ २५५ ॥

"Therefore, whatever the capable person does, that very thing is followed by others; this happens naturally in a general way."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable or powerful person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
इतरींही Pronoun
Itarinhi
इतरांनी सुद्धा
By others also
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced or followed
सहजे Adverb
Sahaje
सहजपणे
Naturally

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करता है, अन्य लोग भी वैसा ही करते हैं। यह संसार में स्वाभाविक रूप से घटित होता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक मानसशास्त्राचे एक महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्यांना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या वागण्याचा ठसा सर्वसामान्यांवर उमटतो. लोक स्वतःचा स्वतंत्र विचार करण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे मानतात. जर समाजातील नेते, विद्वान किंवा घरातील मोठी माणसे नीतिमान आणि सदाचारी असतील, तर समाजही आपोआपच सन्मार्गाला लागतो. ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

घरातील मोठ्या माणसांनी किंवा शिक्षकांनी नेहमी चांगले वागावे, कारण मुले त्यांचेच पाहून शिकतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकण्याची सवय लावली, तर मुलेही त्याचेच अनुकरण करतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ पुरुषांच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 40

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां विभागु । परी अज्ञानासी हा भेदु । भासत असे ॥ ४० ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are one; but to the ignorant, this difference appears real."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास (त्याग)
Renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
Yoga of action
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
One and the same
अज्ञानासी Noun
Ajnanasi
अज्ञानी माणसाला
To the ignorant
भेदु Noun
Bhedu
फरक
Difference
भासत Verb
Bhasat
वाटणे किंवा दिसणे
Appearing

💡 अर्थ

इसलिए संन्यास और योग एक ही हैं; केवल अज्ञानी ही इनमें भेद देखते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करतात की, कर्माचा त्याग करणे (संन्यास) आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे (योग) हे दोन वेगळे मार्ग नसून एकाच सत्याच्या दोन बाजू आहेत. ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला समजते की या दोन्ही मार्गांचे अंतिम ध्येय एकच आहे. मात्र, ज्यांच्याकडे विवेकाचा अभाव आहे किंवा जे अज्ञानी आहेत, त्यांनाच या दोन मार्गांमध्ये फरक किंवा द्वैत जाणवते. खऱ्या अर्थाने संन्यास हा योगातच सामावलेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण ते 'फळाची आशा न धरता' केले किंवा 'कर्तव्य' म्हणून केले, तरी दोन्हीमुळे मनाला शांती मिळते. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता केवळ कर्तव्य म्हणून करणे हाच खरा योग आणि संन्यास आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अभेद आणि अज्ञानामुळे निर्माण होणारा भ्रम ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 29

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥

आणि अपानीं प्राणु होमिजे । कीं प्राणीं अपान यजिजे । ऐसे प्राणापान रोधिजे । प्राणायामें ॥

"Others offer the outgoing breath into the incoming breath, and the incoming breath into the outgoing breath, restraining the flow of both to practice Pranayama."

अपानीं Noun
Apani
अपान वायूमध्ये
In the downward breath
प्राणु Noun
Pranu
प्राण वायू
The vital life-breath
होमिजे Verb
Homije
अर्पण करणे किंवा हवन करणे
To sacrifice or offer
रोधिजे Verb
Rodhije
रोखणे किंवा थांबवणे
To restrain or stop
प्राणायामें Noun
Pranayamen
प्राणायामाच्या द्वारे
Through breath control

💡 अर्थ

कुछ साधक अपान वायु में प्राण का हवन करते हैं और कुछ प्राण में अपान का, इस प्रकार वे श्वास की गति को रोककर प्राणायाम का अभ्यास करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाभ्यासाचे गुह्य स्पष्ट करतात. साधक जेव्हा प्राणायाम करतो, तेव्हा तो श्वासावर नियंत्रण मिळवतो. 'पूरक' क्रियेत बाहेरील वायू आत घेताना तो अपान वायूमध्ये प्राणाचे मीलन करतो, तर 'रेचक' करताना प्राणामध्ये अपानाचे हवन करतो. शेवटी 'कुंभक' अवस्थेत दोन्ही वायूंची गती रोखून तो चित्त स्थिर करतो. हा एक प्रकारचा 'योगयज्ञ' आहे, ज्याद्वारे इंद्रिये आणि मन शुद्ध होऊन आत्मज्ञानाचा मार्ग मोकळा होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला खूप ताण येतो किंवा राग येतो, तेव्हा पाच मिनिटे शांत बसून दीर्घ श्वास घेतल्याने (प्राणायाम केल्याने) मन शांत होते आणि आपण योग्य निर्णय घेऊ शकतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या आधी भीती वाटत असल्यास प्राणायाम केल्याने एकाग्रता वाढते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला विविध प्रकारच्या यज्ञांची माहिती देत आहेत, ज्यात प्राणायामाच्या माध्यमातून केल्या जाणाऱ्या योगयज्ञाचे महत्त्व सांगितले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा