←
रविवार, 14 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 9

तरी अर्जुना हे आघवे । माझें करणें कीं न करणें जाणावें । परी तें अलिप्तपणें स्वभावें । मजचि ठायीं ॥

"Therefore, Arjuna, know all this as my doing or non-doing; yet, by nature, I remain detached within myself."

आघवे Adjective
Aghave
सर्व / संपूर्ण
All / Entire
करणें Noun
Karane
करणे / क्रिया
Doing / Action
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known
अलिप्तपणें Adverb
Aliptapane
अलिप्त राहून / अलिप्ततेने
With detachment
स्वभावें Adverb
Swabhave
नैसर्गिकरीत्या / स्वभावाने
Naturally / By nature
मजचि Pronoun
Majachi
माझ्याच
In me only
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / मध्ये
Within / At

💡 अर्थ

अर्जुना, हे सर्व माझे करणे किंवा न करणे तू नीट समजून घे. मी हे सर्व करत असूनही त्यापासून पूर्णपणे अलिप्त असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अलिप्ततेचे मर्म उलगडून सांगतात. भगवंत म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे माझ्याकडूनच होतात, परंतु मी त्या कर्मांमध्ये अडकत नाही. हे 'करणे' असूनही 'न करणे' आहे. ज्याप्रमाणे आरसा समोरच्या वस्तूचे प्रतिबिंब दाखवतो पण त्या वस्तूच्या गुणांनी किंवा दोषांनी आरसा बदलत नाही, त्याचप्रमाणे परमात्मा सृष्टीच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो. साधकानेही संसारात राहून कर्मात अलिप्त राहणे हेच यातून शिकायचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी पार पाडताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून काम करावे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना किंवा घरात मदत करताना, जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या दिव्य कर्मांचे आणि अलिप्ततेचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 76

जेणें कर्मों कर्म जाळिलें । अकर्मु होऊनि राहिलें । तेंचि रूप दाविलें । डोळसपणें ॥

जेणे कर्मे कर्म जाळिले । अकर्म होऊनि राहिले । तेचि रूप दाविले । डोळसपणे ॥

"He who has burnt action with action and remains as inaction; that very form has been shown with insight."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
जाळिलें Verb
Jalile
जाळून टाकले / नष्ट केले
Burnt / Destroyed
अकर्मु Adjective
Akarmu
कर्मरहित / निष्काम
Actionless / Without desire
दाविलें Verb
Davile
दाखवले / प्रकट केले
Shown / Revealed
डोळसपणें Adverb
Dolasapane
समजुतीने / ज्ञानदृष्टीने
With insight / Wisely

💡 अर्थ

ज्याने कर्माच्या द्वारेच कर्माचे बंधन नष्ट केले आणि जो स्वतः कर्म करूनही अलिप्त (अकर्म) राहिला, त्यानेच ज्ञानाच्या दृष्टीने खरे स्वरूप ओळखले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून टाकतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुष कर्माचे आचरण करूनही त्यातील 'कर्तेपणा' जाळून टाकतो. तो शरीराने कर्मे करतो, पण मनाने तो कर्माच्या फळापासून मुक्त असतो. अशा प्रकारे कर्मात असूनही जो अकर्माची स्थिती अनुभवतो, तोच खरा डोळस किंवा ज्ञानी होय. हे कर्माचे मर्म समजणे म्हणजेच मोक्षाचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता कर्तव्य भावनेने काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी न वाचता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केला तर तो कर्माच्या ओझ्यापासून मुक्त राहतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म फरक स्पष्ट करत आहेत, जिथे ज्ञानी मनुष्य कर्म करूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 180

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती | परि तीं कर्तेपणा न येती | जैसा सूर्य न शिवे राती | तैसे जाणावे || १८० ||

"Therefore, actions are performed, but they do not bring doership; just as the sun never touches the night, know it to be so."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी कर्ता आहे ही भावना
Sense of doership
शिवे Verb
Shive
स्पर्श करणे
To touch or affect
राती Noun
Raati
रात्र
Night

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती करताना 'मी करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याला कधी रात्र स्पर्श करू शकत नाही, तसेच हे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, पण त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' ही भावना नसते. तो कर्माच्या फळाला किंवा बंधनाला चिकटत नाही. सूर्याचे उदाहरण देऊन ते स्पष्ट करतात की, सूर्य जगाला प्रकाश देतो पण त्याला अंधाराचा किंवा रात्रीचा कधीच स्पर्श होत नाही. त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती संसारात राहून सर्व कर्तव्ये पार पाडते, पण ती कर्माच्या बंधनात किंवा अहंकाराच्या जाळ्यात अडकत नाही. त्याचे कर्म हे अकर्म होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले काम पूर्ण निष्ठेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास धरू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या सामाजिक कार्यात मदत करताना 'मी हे केले' असा बडेजाव न मिरवता, ते आपले कर्तव्य समजून शांतपणे करावे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म करूनही कर्माच्या बंधनापासून अलिप्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा