←
सोमवार, 01 मे 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 24

हा न तुटे शस्त्रांहीं । न जळे अग्नीच्या ठायीं । न विरे जळीं कांहीं । न सुके पवने ॥ २४ ॥

"This cannot be cut by weapons, nor burnt by fire; it does not dissolve in water, nor does it dry by the wind."

हा Pronoun
Ha
हा (आत्मा)
This (Soul)
तुटे Verb
Tute
तुटतो किंवा कापला जातो
breaks or is cut
शस्त्रांहीं Noun
Shastranhi
शस्त्रांनी
by weapons
जळे Verb
Jale
जळतो
burns
विरे Verb
Vire
विरघळतो
dissolves
पवने Noun
Pavane
वाऱ्याने
by wind

💡 अर्थ

हा आत्मा शस्त्राने तोडला जाऊ शकत नाही, अग्नीने जाळला जाऊ शकत नाही, पाण्यात विरघळत नाही आणि वाऱ्याने सुकत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी आणि अभेद्य स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला हानी पोहोचवू शकत नाही. शस्त्रे केवळ भौतिक शरीराला इजा करू शकतात, पण चैतन्यस्वरूप आत्म्याला स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी सर्व काही भस्म करण्याची शक्ती ठेवतो, पण तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा हा तेजाच्याही पलीकडचा आहे. पाणी कोणत्याही पदार्थाला विरघळवून त्याचे अस्तित्व संपवू शकते, पण आत्मा अभेद्य आहे. वारा ओलावा शोषून घेतो, पण आत्मा कधीही कोरडा पडत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा प्रकृतीच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा, शाश्वत आणि नित्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा मृत्यूची भीती वाटते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले खरे स्वरूप (आत्मा) अमर आहे. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल खराब लागला तरी खचून न जाता, 'मी या अपयशापेक्षा मोठा आहे' हा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा शोक दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अविनाशी आणि शाश्वत स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 201

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेंचि प्रमाण मानिजे । साधारणें ॥ २०१ ॥

"Therefore, whatever the powerful (great) do, the same is practiced by others; whatever they accept as standard, is followed by the commoners."

समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
is done / performed
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणले जाते
is practiced / followed
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
standard or authority
साधारणें Noun
Sadharene
सामान्य लोकांनी
by common people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा श्रेष्ठ माणसे जे जे करतात, त्याचेच अनुकरण इतर लोक करतात. श्रेष्ठ माणसे ज्या गोष्टीला योग्य मानतात, त्याचेच पालन सामान्य लोक करतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, समाजातील प्रभावशाली आणि समर्थ व्यक्तींचे वर्तन हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य लोक शास्त्रांचा अभ्यास करण्यापेक्षा मोठ्या माणसांच्या कृतीकडे पाहून शिकतात. जर एखादी मोठी व्यक्ती शिस्तीने आणि धर्माने वागली, तर समाजही आपोआप त्या मार्गावर चालतो. म्हणून समर्थांनी आपले आचरण नेहमी शुद्ध ठेवले पाहिजे, कारण ते संपूर्ण समाजासाठी एक मापदंड ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

उदाहरणादाखल, जर घरातील मोठी माणसे वेळेवर उठून कामे करत असतील, तर मुलेही त्यांचे पाहून शिस्त शिकतात. आपण जसे वागतो, तसेच आपल्या आसपासचे लोक शिकत असतात, हे लक्षात ठेवून वागावे.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो आणि लोक त्यांचे अनुकरण कसे करतात, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 111

म्हणोनि स्वधर्माचें अनुष्ठान । हेंचि मुख्य तप जाण । यालागीं तूं सावधान । होईं पां आतां ॥ १११ ॥

म्हणोनि स्वधर्माचें अनुष्ठान । हेंचि मुख्य तप जाण । यालागीं तूं सावधान । होईं पां आतां ॥

"Therefore, the performance of one's own duty is the main penance; know this. Hence, be alert now."

स्वधर्माचें Noun
Swadharmache
आपल्या विहित कर्तव्याचे
Of one's own duty
अनुष्ठान Noun
Anushthan
आचरण किंवा पालन
Performance or practice
मुख्य Adjective
Mukhya
श्रेष्ठ किंवा महत्त्वाचे
Principal or main
तप Noun
Tapa
तपश्चर्या
Penance or austerity
सावधान Adjective
Savdhan
जागरूक किंवा सतर्क
Alert or attentive

💡 अर्थ

म्हणून आपल्या कर्तव्याचे पालन करणे हेच खरे मुख्य तप आहे असे समज. यासाठी आता तू सावध आणि जागरूक हो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा ईश्वराची प्राप्ती करण्यासाठी घरदार सोडून अरण्यात जाण्याची किंवा कठीण देहदंड सोसण्याची गरज नाही. आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) प्रामाणिकपणे आणि निष्ठेने पार पाडणे, हेच सर्वात मोठे 'तप' आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आपले क्षात्रधर्म पाळणे हेच त्याचे तप असल्याचे सांगून महाराज त्याला कर्तव्याप्रती जागृत राहण्याचा संदेश देतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जे काही काम करतो, मग ते शिक्षण असो वा नोकरी, ते पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजेच देवाची सेवा आहे. उदाहरणार्थ: एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता ज्ञान मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हेच त्याचे 'तप' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला युद्धासाठी प्रवृत्त करत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे महत्त्व या ओवीतून स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा