←
शनिवार, 29 एप्रिल 2023
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 76

म्हणोनि इंद्रियांचा निग्रहो । जयासी जाहला असे पहा हो । तयाचाचि स्थिरु हा बोधु । जाणावा पां ॥

"Therefore, one who has attained mastery over the senses, consider their wisdom to be firmly established."

इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
इंद्रियांचा (डोळे, कान इ.)
of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
संयम किंवा ताबा
restraint or control
जयासी Pronoun
Jayasi
ज्याला
to whom
स्थिरु Adjective
Sthiru
अढळ किंवा स्थिर
steady or stable
बोधु Noun
Bodhu
ज्ञान किंवा बुद्धी
wisdom or knowledge
जाणावा Verb
Janava
समजावा
should be known

💡 अर्थ

म्हणून ज्याने आपल्या इंद्रियांवर पूर्ण ताबा मिळवला आहे, त्याचेच ज्ञान किंवा बुद्धी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानाची प्राप्ती होण्यासाठी इंद्रियनिग्रह ही पहिली पायरी आहे. ज्याप्रमाणे कासव आपले पाय स्वतःहून आत ओढून घेते, त्याप्रमाणे जो साधक बाह्य विषयांकडे धावणाऱ्या आपल्या इंद्रियांना रोखू शकतो, त्याचीच बुद्धी परमात्म्याच्या ठिकाणी स्थिर होते. केवळ वरवरचे ज्ञान असून चालत नाही, तर इंद्रियांवर ताबा असेल तरच ते ज्ञान टिकून राहते आणि मनुष्याला 'स्थितप्रज्ञ' अवस्थेपर्यंत पोहोचवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला राग येतो किंवा एखादी चुकीची गोष्ट करण्याची इच्छा होते, तेव्हा स्वतःच्या मनावर आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही पाहण्याचा मोह टाळून अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व अधोरेखित करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 88

तरी आतां सांगेन । जेणें अंतःकरण । होय अति प्रसन्न । आणि स्थिर ॥

"Now I will tell you that by which the heart becomes very pleased and steady."

सांगेन Verb
Sangen
सांगेन किंवा सांगेन
will tell
अंतःकरण Noun
Antahkaran
मन किंवा हृदय
inner self or mind
प्रसन्न Adjective
Prasanna
आनंदी किंवा तृप्त
joyful or serene
स्थिर Adjective
Sthira
अढळ किंवा शांत
steady or stable
जेणें Pronoun
Jene
ज्याद्वारे
by which

💡 अर्थ

आता मी तुला असे काही सांगेन, ज्यामुळे तुझे मन अत्यंत आनंदी आणि स्थिर होईल.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला सांगतात की, आत्मज्ञानाचा असा मार्ग मी तुला स्पष्ट करून सांगतो ज्याने तुझे अंतःकरण प्रसन्न होईल. अध्यात्मिक प्रगतीसाठी मनाची प्रसन्नता आणि स्थिरता अत्यंत आवश्यक असते. जेव्हा मन विचलित नसते, तेव्हाच मनुष्याला आत्मस्वरूपाचा बोध होतो. ही ओवी बुद्धी स्थिर करण्याच्या प्रक्रियेची सुरुवात दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण गोंधळलेले असतो, तेव्हा मन शांत ठेवण्यासाठी ध्यान किंवा चांगल्या विचारांचे वाचन करावे. उदाहरणार्थ: परीक्षेच्या वेळी मन स्थिर ठेवल्यास अभ्यासलेले विषय नीट आठवतात.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या ओवीतून) अर्जुनाला मन स्थिर आणि प्रसन्न करण्याचे उपाय सांगण्यास सुरुवात करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 132

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले | जे हे संशयाचे जाळे | ते ज्ञानशस्त्रे धडफुले | तोडोनि पाडी || १३२ ||

"Therefore, destroy this web of doubt born of ignorance with the weapon of knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयाचे Noun
Sanshayache
संशयाचे
Of doubt
जाळे Noun
Jale
जाळे
Web or Net
ज्ञानशस्त्रे Noun
Jnanashastre
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
तोडोनि Verb
Todoni
तोडून
By breaking or cutting
पाडी Verb
Padi
पाडून टाक किंवा नष्ट कर
Destroy or fell

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे निर्माण झालेले हे संशयाचे जाळे ज्ञानाच्या तलवारीने पूर्णपणे तोडून टाक.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात जे संशय निर्माण होतात, त्याचे मूळ अज्ञानात असते. हे संशय एखाद्या जाळ्याप्रमाणे माणसाला संभ्रमात अडकवून ठेवतात आणि त्याची प्रगती रोखतात. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'ज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. आत्मज्ञानाच्या साहाय्याने जेव्हा माणूस सत्याचा शोध घेतो, तेव्हा हे संशयाचे जाळे आपोआप नष्ट होते. संशय हा माणसाचा शत्रू आहे, जो त्याला ध्येयापासून दूर नेतो, म्हणून ज्ञानाने त्याचा समूळ नाश करणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीबद्दल शंका येते, तेव्हा ती मनात न ठेवता त्या विषयाचा सखोल अभ्यास करून किंवा तज्ज्ञांकडून माहिती मिळवून (ज्ञान मिळवून) ती दूर करावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत एखादा प्रश्न समजला नाही तर संभ्रमात न राहता शिक्षकांना विचारून स्पष्टता मिळवावी.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण अर्जुनाला अज्ञानातून निर्माण झालेला संशय ज्ञानरूपी शस्त्राने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा