🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्वधर्माचे' (स्वतःच्या विहित कर्तव्याचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी शास्त्राने सांगितलेल्या आणि आपल्या प्रकृतीला साजेसा अशा कर्तव्याचेच आचरण करावे. यासाठी त्यांनी एका प्रवाशाचे उदाहरण दिले आहे. जर एखादा प्रवासी सर्वांनी मान्य केलेल्या सुरक्षित राजमार्गावरून चालला, तर त्याला प्रवासात कष्ट होत नाहीत आणि तो चुकत नाही. त्याचप्रमाणे, जो मनुष्य आपले विहित कर्म प्रामाणिकपणे करतो, तो संसाराच्या बंधनात अडकत नाही आणि त्याला आत्मिक शांती मिळते.

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला 'विद्यार्थी धर्म' म्हणजेच प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे पाळले पाहिजे. जर त्यांनी अभ्यासाचा हा 'राजमार्ग' निवडला, तर त्यांना परीक्षेच्या वेळी भीती वाटणार नाही आणि यश सहज मिळेल.

कर्मयोगाचे विवेचन करताना ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, स्वतःच्या विहित कर्तव्याचे पालन करणे हाच प्रगतीचा सर्वात सुरक्षित मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यांच्याकडे अधिकार आहे किंवा जे ज्ञानी आहेत, त्यांनी समाजासमोर आदर्श ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. जरी ज्ञानी माणसाला स्वतःच्या स्वार्थासाठी कोणतेही कर्म करण्याची गरज उरलेली नसते, तरीही त्याने आपली कर्तव्ये चोख पार पाडली पाहिजेत. कारण सामान्य जनता नेहमी मोठ्यांचे किंवा श्रेष्ठांचे अनुकरण करत असते. जर समर्थांनी कर्माचा त्याग केला, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी ज्ञानी पुरुषाने कर्म करत राहणे गरजेचे आहे.

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळली पाहिजे. उदाहरणार्थ, शिक्षकांनी स्वतः वेळेवर शाळेत आले पाहिजे, जेणेकरून विद्यार्थी त्यांचे पाहून वेळेचे महत्त्व शिकतील.

ज्ञानी आणि समर्थ व्यक्तींनी समाजासाठी आदर्श कसा निर्माण करावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा कंटाळा न करता किंवा ते ओझे न मानता, आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्म प्रेमाने (सप्रेम) केले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट आपल्याला 'परम पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्षाप्रत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्म कौशल्याने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने केल्यास त्यांना यश आणि समाधान दोन्ही मिळते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा योग्य कर्म करणे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.