🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून भगवान श्रीकृष्णांचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते योग्यही नाही. जीवनात प्रगती करण्यासाठी कर्म करणे आवश्यक आहे. मात्र, कर्माचे बंधन टाळण्यासाठी 'फळाची आशा' सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता कर्तव्य भावनेने काम करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही. अर्जुनाला 'धनुर्धरा' म्हणून संबोधून ते त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यास प्रवृत्त करत आहेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाचा त्याग करणे हाच खरा संन्यास आहे.

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) अति चिंता न करता, केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: जर तुम्ही फक्त 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' असा विचार करत राहिलात तर अभ्यासात मन लागणार नाही, त्याऐवी मनापासून अभ्यास करा.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा परमात्म्याचे व्यापक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या मूळ तत्त्वापासून उत्पन्न झाले आहे, ज्याच्या चैतन्यामुळे सर्व प्राणीमात्र हालचाल करतात आणि ज्याने स्वतःला या सर्व विश्वात व्यापून टाकले आहे, तेच अविनाशी तत्त्व आहे. हे तत्त्व कधीही नष्ट होत नाही आणि सर्वत्र सारखेच भरलेले आहे. हे तत्त्व म्हणजे चैतन्यशक्ती आहे जी प्रत्येक कणात वास करते.

आपण सर्वांमध्ये एकाच ईश्वरी अंशाचे दर्शन घेतले पाहिजे. उदाहरणार्थ, निसर्गातील झाडे, प्राणी आणि माणसे यांच्यात भेदभाव न करता सर्वांचा आदर करणे आणि सर्वांशी प्रेमाने वागणे, कारण सर्वांमध्ये तोच एक आत्मा आहे.

अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि व्यापकत्व समजावून सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून परमात्म्याचे वर्णन करत आहेत.

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि शरीराचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण उरलेले नाही. तू तुझ्या मनाला भ्रमात ठेवू नकोस किंवा कर्तव्यापासून परावृत्त करू नकोस. क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्यासाठी सज्ज हो आणि युद्धासाठी धनुष्य उचल. हे केवळ युद्धाचे आवाहन नसून अज्ञानाचा त्याग करून ज्ञानयुक्त कर्म करण्याचा संदेश आहे.

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो किंवा आळसामुळे काम टाळतो, तेव्हा या ओवीचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटत असेल तर घाबरून न जाता 'उठ आणि अभ्यास कर' हा संदेश स्वतःला द्यावा.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ सोडून देऊन क्षत्रिय धर्मानुसार युद्ध करण्यासाठी प्रोत्साहित करत आहेत.