🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, परमात्मा हा विश्वाची सर्व कर्मे करूनही त्यांपासून अलिप्त असतो, कारण त्याला फळाची अपेक्षा नसते. जो भक्त हे सत्य जाणतो की आपला आत्मा हा कर्माचा कर्ता नसून तो केवळ साक्षी आहे, तो स्वतःला देहाच्या अहंकारापासून मुक्त करतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माचे फळ किंवा त्याचे बंधन कधीही बाधत नाही. हे आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य आहे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात यश मिळाले तरी हुरळून न जाता आणि अपयश आले तरी खचून न जाता आपले काम चालू ठेवणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात, हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) कोणत्याही संभ्रमाशिवाय केली पाहिजेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा तेच कर्म त्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच मोक्षापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माचे शुद्ध भावनेने आचरण करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.