🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे एक अत्यंत महत्त्वाचे गुपित सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा युक्ती आहे. सामान्यतः लोकांना वाटते की कर्म सोडणे म्हणजे काम करणे थांबवणे, पण खरे ज्ञान हे आहे की कर्म करूनही त्यात न अडकणे (नैष्कर्म्य). ही युक्ती अत्यंत सूक्ष्म असून ती केवळ सद्गुरूंच्या कृपेने आणि त्यांच्या मार्गदर्शनानेच आत्मसात करता येते. कर्माचा आधार घेऊनच कर्माचा निरास करणे हे केवळ गुरुगम्य आहे.

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य म्हणून काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ विजयासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले कर्तव्य म्हणून खेळावे, हे गुरूंच्या मार्गदर्शनाने शिकता येते.

कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त व्हावे आणि ही युक्ती गुरूंकडून कशी शिकावी, याचे रहस्य ज्ञानेश्वर महाराज येथे सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालणाऱ्या साधकासाठी इंद्रियनिग्रह अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत मन स्थिर होऊ शकत नाही. म्हणून श्रीकृष्ण अर्जुनाला उपदेश करतात की, त्याने आपल्या सर्व ज्ञानेंद्रियांना आणि कर्मेंद्रियांना संयमित करावे. जेव्हा इंद्रिये बुद्धीच्या ताब्यात येतात, तेव्हाच मनुष्य खऱ्या अर्थाने स्थिरप्रज्ञ होतो आणि त्याला आंतरिक शांती लाभते.

परीक्षेचा अभ्यास करताना टीव्ही किंवा मोबाईलकडे लक्ष न देता मनावर ताबा मिळवणे आणि अभ्यासात एकाग्र होणे, हे या ओवीचे दैनंदिन जीवनातील उदाहरण आहे.

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी इंद्रियनिग्रहाची आवश्यकता श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांचा मोह सोडतो आणि आपले चित्त अंतर्मुख करतो, त्याला खऱ्या शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. इंद्रियांचे विषय हे तात्पुरते सुख देतात, पण आत्मसुख हे अक्षय असते. जेव्हा मन बाह्य जगातून निवृत्त होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा साधक परमानंदात मग्न होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नसून अंतरीक समृद्धी आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या मतांमध्ये सुख शोधतो. त्याऐवजी दिवसातून १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते, जे बाह्य सुखापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात सुख शोधणाऱ्या साधकाच्या स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.