←
बुधवार, 07 जुलै 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 139

म्हणोनि तूं अर्जुना | झणीं चित्तीं वाहासी खेदना | जे हे आद्यंतही पाहातां ना | सर्वथा नाहीं ॥ १३९ ॥

म्हणोनि तू अर्जुना, मनात मुळीच दुःख करू नकोस; कारण हे (जन्म-मृत्यूचे चक्र) सुरुवातीला आणि शेवटीही पाहिले तर मुळीच अस्तित्वात नाही.

"Therefore, Arjuna, do not let your heart be filled with sorrow; for if you look at the beginning and the end, this does not exist at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
मुळीच / चुकूनही
At all / By any means
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Sorrow / Grief
आद्यंतही Noun
Adyantahi
सुरुवात आणि शेवट
Beginning and end
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Entirely

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात दुःख करू नकोस. कारण हे जग किंवा हे नातेसंबंध सुरुवातीलाही नव्हते आणि शेवटीही नसणार आहेत, ते केवळ मध्येच भासतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सांगतात की, ज्या गोष्टीचा आदि (सुरुवात) नाही आणि ज्याचा अंत (शेवट) निश्चित आहे, ती गोष्ट मधल्या काळात सत्य वाटली तरी ती केवळ एक आभास किंवा माया आहे. आत्मा हा नित्य आणि शाश्वत आहे, तर शरीर आणि सांसारिक नाती ही अनित्य आहेत. जे मुळात अस्तित्वातच नाही, त्याच्या नाशाचा शोक करणे व्यर्थ आहे. हा सांख्य योगाचा गाभा आहे की जे त्रिकालाबाधित सत्य नाही, त्याबद्दल मोह ठेवू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की ती गोष्ट आपण जन्माला येताना सोबत आणली नव्हती आणि मृत्यूनंतरही ती सोबत राहणार नाही. उदाहरणार्थ, संपत्ती किंवा पद गेल्यावर खचून न जाता, ते तात्पुरते होते हे ओळखून मनाची शांती टिकवून ठेवावी.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की भौतिक जग आणि मोह हे मायावी आहेत, त्यामुळे शोक करणे अयोग्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 94

म्हणोनि मन हें आवरावें । इंद्रियग्रामु जितावा । मग स्थैर्य आपोआप पावे । बुद्धी तुझी ॥ ९४ ॥

"Therefore, control the mind and conquer the group of senses; then your intellect will automatically achieve stability."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
आवरावें Verb
Āvarāvēṃ
आवरले पाहिजे / नियंत्रित करावे
Should be controlled
इंद्रियग्रामु Noun
Indriyagrāmu
इंद्रियांचा समूह
Group of senses
जितावा Verb
Jitāvā
जिंकावा
Should be conquered
स्थैर्य Noun
Sthairya
स्थिरता
Stability
आपोआप Adverb
Āpōāpa
सहजपणे / स्वतःहून
Naturally / Automatically

💡 अर्थ

म्हणून मनावर ताबा मिळवावा आणि सर्व इंद्रियांना जिंकावे. असे केल्याने तुझी बुद्धी आपोआप स्थिर होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानासाठी बुद्धीचे स्थैर्य अत्यंत आवश्यक आहे. जोपर्यंत मन चंचल असते आणि इंद्रिये विषयांकडे धावत असतात, तोपर्यंत बुद्धी स्थिर राहू शकत नाही. ज्याप्रमाणे वारा शांत झाल्यावर पाण्याचे प्रतिबिंब स्पष्ट दिसते, त्याचप्रमाणे जेव्हा साधक आपल्या मनाला आवरतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतो, तेव्हा त्याची बुद्धी नैसर्गिकरित्या स्थिर आणि शांत होते. हाच स्थितप्रज्ञ होण्याचा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या कामात यश मिळवायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर मनोरंजनाच्या साधनांपासून (इंद्रियांपासून) मन बाजूला काढून एकाग्र करणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण मनावर ताबा मिळवतो, तेव्हा आपली निर्णयक्षमता आणि बुद्धी अधिक कार्यक्षम होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मन आणि इंद्रियांवर ताबा मिळवणे किती आवश्यक आहे, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 21

तंव तो अर्जुनु म्हणे कृष्णा । रथु दोन्ही सैन्यांमाझारीं आणा । जेथ हे उभे आहेत झुंझाणा । कुरुक्षेत्रीं ॥ २१ ॥

"Then Arjuna said to Krishna, 'Bring the chariot between the two armies, where these warriors are standing on the field of Kurukshetra.'"

अर्जुनु Noun
Arjunu
अर्जुन
Arjuna
म्हणे Verb
Mhane
म्हणाला
Said
रधु Noun
Rathu
रथ
Chariot
सैन्यांमाझारीं Noun
Sainyanmazari
सैन्यांच्या मध्ये
Between the armies
झुंझाणा Adjective
Zunzhana
युद्धासाठी
For the battle
कुरुक्षेत्रीं Noun
Kurukshetri
कुरुक्षेत्रावर
On Kurukshetra

💡 अर्थ

तेव्हा अर्जुन श्रीकृष्णाला म्हणाला, 'हे कृष्णा, आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेऊन उभा कर, जिथे हे सर्व योद्धे युद्धासाठी कुरुक्षेत्रावर उभे आहेत.'

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या युद्धाच्या सुरुवातीच्या स्थितीचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्रावर दोन्ही सैन्ये समोरासमोर उभी ठाकली असताना, अर्जुन श्रीकृष्णाला विनंती करतो की रथ अशा ठिकाणी न्यावा जिथून त्याला दोन्ही बाजूंच्या योद्ध्यांचे नीट निरीक्षण करता येईल. हे अर्जुनाच्या आत्मविश्वासाचे आणि युद्धाच्या तयारीचे लक्षण आहे. तो युद्धाला सामोरे जाण्यापूर्वी परिस्थितीचे आकलन करू इच्छितो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही मोठे काम सुरू करण्यापूर्वी त्या क्षेत्रातील आव्हाने आणि प्रतिस्पर्धी यांची नीट माहिती घेणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेला बसण्यापूर्वी अभ्यासक्रमाचा आणि प्रश्नांच्या स्वरूपाचा आढावा घेणे यश मिळवण्यासाठी गरजेचे आहे.

📌 संदर्भ

युद्ध सुरू होण्यापूर्वी अर्जुन श्रीकृष्णाला आपला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेण्यास सांगतो जेणेकरून तो युद्धासाठी आलेल्या योद्ध्यांचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा