←
गुरुवार, 08 जुलै 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 158

जेथ अज्ञानाचा लवो। नाही तया ठावो। तेथ मी तू हा भावो। उरेल कैचा॥

"Where there is no place for even a trace of ignorance, how can the feeling of 'I' and 'You' remain?"

जेथ Adverb
Jetha
जिथे
Where
अज्ञानाचा Noun
Ajnanacha
अज्ञानाचा
Of ignorance
लवो Noun
Lavo
अंश किंवा लवलेश
A tiny trace
ठावो Noun
Thavo
ठिकाण किंवा अस्तित्व
Place or existence
भावो Noun
Bhavo
भावना किंवा वृत्ती
Feeling or attitude
उरेल Verb
Urela
शिल्लक राहील
Will remain

💡 अर्थ

जिथे अज्ञानाचा थोडासाही अंश उरत नाही, तिथे 'मी' आणि 'तू' असा भेदभाव कसा काय शिल्लक राहील?

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत स्थितीचे अत्यंत मार्मिक वर्णन करत आहेत. जेव्हा आत्मज्ञानाचा प्रकाश पडतो, तेव्हा अज्ञानाचा अंधार पूर्णपणे नष्ट होतो. अज्ञान हेच द्वैताचे (म्हणजेच 'मी' वेगळा आणि 'जग' किंवा 'ईश्वर' वेगळा या भावनेचे) मूळ कारण आहे. एकदा का हे अज्ञान मुळासकट उपटून टाकले की, भक्त आणि देव, किंवा मी आणि तू असा वेगळेपणा उरत नाही. सर्वत्र एकच चैतन्य भरलेले आहे असा अनुभव येतो. ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञान प्राप्त झाल्यावर भेदाची भावना नष्ट होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा 'माझे' आणि 'तुझे' यावरून भांडतो. जर आपण हे लक्षात घेतले की आपल्या सर्वांमध्ये एकच आत्मा आहे, तर राग आणि द्वेष कमी होतो. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना सहकाऱ्याला स्पर्धक न मानता आपल्याच कामाचा एक भाग मानल्यास कामाचा ताण कमी होतो आणि सहकार्य वाढते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानाद्वारे अज्ञानाचा पूर्ण नाश झाल्यावर प्राप्त होणाऱ्या अद्वैत स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 226

म्हणोनि तूं आतां । न धरीं खेदु चित्ता । हा स्वभावोचि पंडुसुता । आदिअंतु ॥ २२६ ॥

"Therefore, do not hold grief in your mind now; O son of Pandu, beginning and end are the natural characteristics of this world."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
खेदु Noun
Khedu
दुःख / शोक
Grief / Sorrow
चित्ता Noun
Chitta
मनात
In the mind
स्वभावोचि Noun
Swabhavochi
स्वभावच / नैसर्गिक धर्म
Natural tendency
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
आदिअंतु Noun
Adi-antu
सुरुवात आणि शेवट
Beginning and end

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता मनात दुःख करू नकोस. कारण जन्म आणि मृत्यू (सुरुवात आणि शेवट) होणे हा या जगाचा नैसर्गिक स्वभावच आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगातील प्रत्येक गोष्टीला सुरुवात आणि शेवट असतोच. जे निर्माण झाले आहे, त्याचा नाश होणे हा सृष्टीचा नियम आहे. अर्जुनाला आपल्या स्वकीयांच्या मृत्यूची भीती वाटत होती, त्यावर उपाय म्हणून श्रीकृष्ण सांगतात की, हा तर निसर्गाचा सहज धर्म आहे. त्यामुळे या अटळ गोष्टीसाठी मनात शोक किंवा दुःख धरून ठेवणे व्यर्थ आहे. ज्ञानी माणसाने हे सत्य ओळखून आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान सोसावे लागते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा 'बदल हा निसर्गाचा नियम आहे' हे लक्षात घेऊन दुःख कमी करावे. उदाहरणार्थ, जुनी नोकरी सुटली किंवा एखादा काळ संपला तर रडत न बसता नवीन सुरुवातीसाठी तयार राहावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सृष्टीच्या नियमांची जाणीव करून देत आहेत की प्रत्येक गोष्टीचा अंत निश्चित आहे, त्यामुळे शोक करणे अयोग्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 224

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग तियेचि मार्गीं जाइजे । येरेंही जनें ॥

"Therefore, whatever is done by the capable (great), that is accepted as authority by the world; then other people also follow that very path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा थोर व्यक्तीने
By the capable or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
प्रमाण Noun
Praman
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
मार्गीं Noun
Margi
मार्गाने
On the path
येरेंही Pronoun
Yerehi
इतरांनी सुद्धा
By others also

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा समर्थ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण मानतात आणि मग इतर लोकही त्याच मार्गाने जातात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा आणि सामाजिक प्रभावाचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्या व्यक्तींना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे लोकांचे लक्ष असते. अशा व्यक्ती जे आचरण करतात, तोच समाजासाठी एक आदर्श किंवा नियम (प्रमाण) बनतो. सामान्य लोक स्वतःचा स्वतंत्र विचार करण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे समजतात. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचा मार्ग निवडला, तर समाजही भरकटतो; आणि जर त्यांनी सन्मार्ग निवडला, तर संपूर्ण समाज सुधारतो. म्हणूनच जबाबदार व्यक्तींनी आपले वर्तन अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्मानुसार ठेवले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे मोबाईलचा वापर कमी करून पुस्तके वाचत असतील, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करतात. उदाहरण: एखाद्या कंपनीचा मालक जर स्वतः शिस्तीने वागत असेल, तर कर्मचारीही आपोआप शिस्त पाळतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण कर्म का करतात, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की श्रेष्ठ व्यक्तींचे आचरण हेच जगासाठी आदर्श असते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा