←
रविवार, 04 जुलै 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 90

म्हणोनि कर्माचां ठायीं । जे हे अकर्तृत्व पाही । ते सहजचि आहे ठायीं । आत्मस्वरूपीं ॥ ९० ॥

"Therefore, see that this non-doership in the midst of actions is naturally present in the nature of the Self."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या
Of actions
अकर्तृत्व Noun
Akartrutva
न करण्याचे तत्व
Non-doership
पाही Verb
Pahi
पहा किंवा समज
See or understand
सहजचि Adverb
Sahajachi
नैसर्गिकरित्या
Naturally
आत्मस्वरूपीं Noun
Atmaswarupi
आत्म्याच्या स्वरूपात
In the nature of the soul

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या ठिकाणी जे हे अकर्तेपण (मी करत नाही ही भावना) आहे, ते आत्मस्वरूपाच्या ठिकाणी नैसर्गिकरित्याच आहे असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे शुद्ध स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जरी शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी विविध कर्मे करत असली, तरी आत्मा हा स्वतः काहीही करत नाही. तो केवळ साक्षी असतो. हे 'अकर्तृत्व' (न करण्याचे तत्व) आत्म्याच्या मूळ स्वभावातच आहे. ज्याप्रमाणे सूर्य प्रकाश देतो पण तो कर्मात अडकत नाही, त्याप्रमाणे आत्मा कर्मांपासून अलिप्त असतो. हे ज्ञान प्राप्त होणे म्हणजेच मोक्षाच्या मार्गावर चालणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे केले' असा अहंकार न बाळगता, आपण केवळ एक माध्यम आहोत ही भावना ठेवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर केवळ स्वतःच्या कष्टाचा गर्व न करता, मिळालेली बुद्धी आणि परिस्थिती ही ईश्वरी देणगी आहे असे मानल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

शरीराद्वारे होणाऱ्या कर्मांच्या पलीकडे आत्मा कसा अकर्ता आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 104

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें ज्ञान पैं निकें । जरी जाहले ठाउकें । अंतःकरणीं ॥ १०४ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen! This knowledge is truly pure and excellent if it becomes known within the heart."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
ऐकें Verb
Aike
ऐक
Listen
ज्ञान Noun
Jnana
आत्मज्ञान / बोध
Knowledge / Wisdom
निकें Adjective
Nike
शुद्ध / उत्तम / श्रेष्ठ
Pure / Excellent
ठाउकें Adjective
Thauke
समजलेले / ज्ञात झालेले
Known / Realized
अंतःकरणीं Noun
Antahkarni
मनात / हृदयात
In the heart or mind

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हे ज्ञान जर तुझ्या अंतःकरणात नीटपणे समजले, तर ते अत्यंत श्रेष्ठ आणि कल्याणकारी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे महत्त्व अधोरेखित करतात. ते म्हणतात की, केवळ माहिती मिळवणे म्हणजे ज्ञान नव्हे. जेव्हा हे ज्ञान बुद्धीच्या पलीकडे जाऊन अंतःकरणात (मनात) पूर्णपणे ठसते किंवा अनुभवले जाते, तेव्हाच ते 'निके' म्हणजे शुद्ध आणि फलदायी ठरते. हे ज्ञान मनुष्याला अज्ञानाच्या अंधकारातून बाहेर काढते आणि त्याला सत्याची ओळख करून देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवून उपयोग नसतो, तर ते आपल्या मनात रुजले पाहिजे. उदाहरणार्थ, 'नेहमी खरे बोलावे' हे केवळ वाचून चालत नाही, तर ते मनापासून पटले की माणूस आपोआप सत्याने वागू लागतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगत असताना ज्ञानेश्वर महाराज त्याचे स्पष्टीकरण देत आहेत की ज्ञान अंतःकरणात ठसणे आवश्यक आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 211

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्मचि अकर्म होय । आणि अकर्मीं कर्मचि आहे । हे जयाचिये दिठी पाहे । तोचि पुरुषु ॥ २११ ॥

"Where action itself becomes inaction, and in inaction there is action; he who sees this with his vision, he alone is the realized man."

कर्मचि Noun
Karmachi
कर्मच
Action itself
अकर्म Noun
Akarma
कर्म नसणे किंवा निष्कामता
Inaction or selflessness
दिठी Noun
Dithi
दृष्टी किंवा नजर
Vision or insight
पाहे Verb
Pahe
पाहतो
Sees
पुरुषु Noun
Purushu
ज्ञानी मनुष्य
Wise person

💡 अर्थ

ज्याला कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तोच खरा ज्ञानी माणूस होय.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील चौथ्या अध्यायातील १८ व्या श्लोकाचे निरूपण करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः कर्मे करत असतानाही अंतर्यामी अकर्ता राहतो (म्हणजेच कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही), त्याला कर्मात 'अकर्म' दिसते. याउलट, जो मनुष्य बाह्यतः शांत बसलेला असतो पण मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो, त्याच्या अकर्मातही 'कर्म' असते. ही सूक्ष्म दृष्टी ज्याच्याकडे आहे, तोच खरा योगी आणि ज्ञानी पुरुष होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडणे म्हणजे कर्मात अकर्म पाहणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे गहन तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे ज्ञानी पुरुषाची दृष्टी स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा