←
गुरुवार, 10 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 199

म्हणौनि विषयांचेनि नांवें । कानींही न पडों द्यावें । हें मन सर्वथा न भजावें । बाह्यवृत्ती ॥ १९९ ॥

म्हणून विषयांच्या नावाने देखील कानावर काही पडू देऊ नये. या मनाला कोणत्याही प्रकारे बाह्य प्रवृत्तींकडे वळू देऊ नये.

"Therefore, do not let even the names of sensory objects reach your ears, and never allow the mind to follow external tendencies."

विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या (इंद्रिय भोगांच्या)
of sensory objects
नांवें Noun
Naave
नावाने
by name
कानींही Noun
Kaanihi
कानावर सुद्धा
even in the ears
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कोणत्याही प्रकारे
entirely / in every way
बाह्यवृत्ती Noun
Bahyavritti
बाहेरच्या प्रवृत्ती / बाह्य ओढ
external tendencies
भजावें Verb
Bhajave
अनुसरण करावे / वळू द्यावे
to follow or indulge

💡 अर्थ

म्हणून विषयांच्या गोष्टी कानावरही पडू देऊ नका आणि मनाला बाहेरच्या मोहाकडे किंवा वाईट सवयींकडे वळू देऊ नका.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, विषयांचे (भोगांचे) आकर्षण इतके प्रबळ असते की त्यांचे केवळ नाव ऐकल्यानेही मनात विकार निर्माण होऊ शकतात. म्हणून साधकाने केवळ कृतीतूनच नव्हे, तर श्रवणातूनही विषयांचा त्याग करावा. मनाला बाह्य जगातील विचलित करणाऱ्या गोष्टींपासून दूर ठेवून अंतर्मुख करणे, हेच स्थिर बुद्धीचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर विचलित करणाऱ्या गोष्टींपासून (उदा. सोशल मीडियावरील अनावश्यक चर्चा किंवा अफवा) दूर राहणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात टीव्ही किंवा मोबाईलवरील मनोरंजनाचे नावही काढू नये जेणेकरून मन अभ्यासात स्थिर राहील.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगताना, इंद्रियांवर ताबा मिळवणे किती आवश्यक आहे हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 226

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । कर्माकर्मे न बाधती । जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आरूढली ॥ २२६ ॥

"Therefore, in the state of action, one is not bound by karma or akarma, where, O Arjuna, this realization has been established."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचिया Noun
Karmāciyā
कर्माच्या
Of actions
बाधती Verb
Bādhatī
बाधणे किंवा अडथळा निर्माण करणे
To bind or obstruct
प्रतीति Noun
Pratīti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or experience
आरूढली Verb
Ārūḍhalī
स्थिर झाली किंवा प्राप्त झाली
Established or attained

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याला हे आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला कर्माच्या कोणत्याही स्थितीमुळे किंवा कर्मा-अकर्मामुळे कोणतेही बंधन येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जेव्हा साधकाला आत्मस्वरूपाची प्रचिती (अनुभव) येते, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो. देहाद्वारे कर्मे घडत असली तरी, 'मी कर्ता नाही' ही जाणीव त्याच्या ठायी स्थिर झालेली असते. ज्याप्रमाणे स्वप्नातून जागे झाल्यावर स्वप्नातील संकटे माणसाला बाधत नाहीत, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माची फळे किंवा कर्माचे दोष चिकटत नाहीत. ही स्थिती म्हणजे कर्मात असूनही अकर्माची स्थिती अनुभवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या प्रकल्पाचे यश मिळाल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सर्वांच्या सहकार्याला दिल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माचे बंधन का लागत नाही, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 249

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माच्या बंधना | न पडावया कारणा | बुद्धि धरीं ||

"Therefore, O Arjuna, to prevent falling into the bondage of these actions, hold fast to this wisdom."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बंधना Noun
Bandhana
अडचणीत किंवा पाशात
Bondage
न पडावया Verb
Na Padavaya
न पडण्यासाठी
To not fall into
बुद्धि Noun
Buddhi
विवेक किंवा समज
Intellect or Wisdom
धरीं Verb
Dharin
धारण कर किंवा स्वीकार
Hold or Adopt

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, कर्माच्या जाळ्यात किंवा बंधनात अडकू नये असे तुला वाटत असेल, तर तू ही समत्व बुद्धी धारण कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणूस जेव्हा फळाची आशा धरून कर्म करतो, तेव्हा तो त्या कर्माच्या परिणामांत अडकतो. यालाच 'कर्माचे बंधन' म्हणतात. जर तुला या बंधनातून मुक्त व्हायचे असेल आणि कर्माचे ओझे वाटू द्यायचे नसेल, तर तू तुझी बुद्धी स्थिर आणि समतोल ठेवली पाहिजेस. कर्माच्या यशापयशाने विचलित न होणारी बुद्धीच तुला मोक्षाकडे नेऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपले कर्तव्य समजून निष्ठेने करणे म्हणजे कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला कर्माच्या फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा