←
बुधवार, 09 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 71

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्माचां ठायीं अकर्म । आणि अकर्मीं देखिजे कर्म । तोचि जाणावा सधर्म । मनुष्यांमध्ये ॥

"He who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men."

कर्माचां Noun
Karmacham
कर्माच्या
Of action
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी
In/At
अकर्म Noun
Akarma
कर्मशून्यता
Inaction
देखिजे Verb
Dekhije
पाहतो
Sees
सधर्म Adjective
Sadharm
ज्ञानी किंवा सदाचारी
Wise or Virtuous

💡 अर्थ

ज्याला कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म दिसते, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान आणि योगी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे गहन तत्त्वज्ञान स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता नाही' या भावनेने कर्मात अलिप्त राहतो (म्हणजेच कर्मात अकर्म पाहतो), आणि जो केवळ शरीराने शांत बसलेला असूनही ज्याच्या मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प चालू असतात (म्हणजेच अकर्मात कर्म पाहतो), असा मनुष्य खरा ज्ञानी आहे. असा पुरुष सर्व कर्मे करूनही त्यांच्या फळांपासून मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे फळाच्या अपेक्षेने करत नाही' ही वृत्ती ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे म्हणजे कर्मात अलिप्त राहणे होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गुंतागुंतीचा फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 88

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेणें आपणयांतें देखिलें । आणि देखतचि अकर्तेपण पावलें । तें कर्मचि अकर्म जालें । सहजें तया ॥

"He who has seen his own self and attained the state of non-doership, for him, action naturally becomes inaction."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
अकर्तेपण Noun
Akartrepan
कर्तेपणाचा अभाव
State of non-doership
पावलें Verb
Pavale
प्राप्त झाले
Attained
सहजें Adverb
Sahaje
नैसर्गिकरित्या किंवा सहजपणे
Naturally

💡 अर्थ

ज्याने स्वतःच्या आत्मस्वरूपाला ओळखले आहे आणि ज्याला आपण काहीही करत नाही (अकर्तेपण) याची जाणीव झाली आहे, त्याच्यासाठी कर्म हे सहजपणे अकर्म (बंधमुक्त) होऊन जाते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाची स्थिती स्पष्ट करतात. जेव्हा एखादा साधक स्वतःच्या शुद्ध स्वरूपाचा अनुभव घेतो, तेव्हा त्याला समजते की शरीर आणि इंद्रिये कर्मे करत असली तरी आत्मा निर्लेप आणि अकर्ता आहे. यालाच 'अकर्तेपण' म्हणतात. अशा स्थितीत केलेली सर्व कर्मे फलाची अपेक्षा नसल्यामुळे आणि अहंकाराचा अभाव असल्यामुळे बंधनास कारणीभूत ठरत नाहीत, म्हणजेच ती 'अकर्म' होतात. ज्ञानी पुरुष कर्मात असूनही कर्माच्या पलीकडे असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती प्रेमापोटी केल्यास ती ओझे वाटत नाहीत.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये अकर्म कसे दिसते आणि तो कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त होतो, याचे विवेचन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 204

म्हणोनि जे जे उचित। आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त। तें कर्म न सांडितां विहित। आचरावें॥

"Therefore, whatever is appropriate and arises according to the occasion, perform that prescribed duty without abandoning it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarenkaruni
प्रसंगानुसार किंवा वेळेनुसार
According to the occasion
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले किंवा विहित केलेले कर्तव्य
Prescribed duty
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे किंवा पार पाडावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार जे समोर येते, ते आपले कर्तव्य कर्म सोडून न देता नीट पार पाडावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले, नैतिकदृष्ट्या योग्य असलेले आणि प्रसंगाने प्राप्त झालेले कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्ञानी माणसाने देखील समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी आपली विहित कर्मे (शास्त्रोक्त कर्तव्ये) अत्यंत निष्ठेने आणि फळाची आशा न धरता केली पाहिजेत. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म ईश्वराची सेवा मानून करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात, तर अभ्यास करणे हे तुमचे 'विहित कर्म' आहे. कंटाळा न करता किंवा परीक्षेच्या निकालाची अतिचिंता न करता, वेळेनुसार जो अभ्यास समोर येईल तो प्रामाणिकपणे पूर्ण करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत व्यक्तीने आपली नैसर्गिक कर्तव्ये अनासक्त वृत्तीने कशी पार पाडावीत, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा