←
मंगळवार, 08 जून 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 154

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि आतां | अनुष्ठिजे || १५४ ||

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा त्याग मुळीच करू नकोस; परंतु फळाची आशा सोडून आता त्याचे आचरण कर.

"Therefore, O Archer, this action should not be abandoned at all; but perform it now, having renounced the hope for the fruit."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / To give up
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / Completely
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरण करावे / करावे
Should be performed / practiced
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू तुझे काम करणे सोडू नकोस, फक्त त्या कामापासून काय मिळेल याची अपेक्षा न ठेवता तुझे काम कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते अर्जुनाला उद्देशून म्हणतात की, मनुष्य कर्माचा पूर्णपणे त्याग करू शकत नाही आणि तो करणे योग्यही नाही. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माच्या फळाची जी आसक्ती किंवा हाव असते, तिचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर (कर्मावर) लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरण: 'मला पहिले यायचे आहे' या विचारापेक्षा 'मला हा विषय नीट समजून घ्यायचा आहे' यावर भर दिल्यास तणाव कमी होतो आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्माची संकल्पना समजावून सांगत आहेत, जिथे कर्मापेक्षा फळाची आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 214

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि | आचरावें || २१४ ||

"Therefore, O Archer, do not abandon action at all; but perform it by giving up the hope for fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कर्माला
To the action
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
To abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / entirely
फळाची Noun
Phalachi
फळाची (परिणामाची)
Of the fruit / result
आशा Noun
Asha
अपेक्षा / इच्छा
Hope / Desire
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे / करावे
Should perform

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू कर्माचा त्याग मुळीच करू नकोस; फक्त फळाची आशा सोडून कर्म कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते अर्जुनाला उद्देशून म्हणतात की, मनुष्याला कर्म करणे पूर्णपणे थांबवता येत नाही, कारण शरीर आणि प्रकृतीचे धर्म त्याला कर्मात प्रवृत्त करतात. म्हणून कर्माचा त्याग करणे हा मार्ग नसून, कर्म करण्याच्या पद्धतीत बदल करणे आवश्यक आहे. कर्माचे फळ काय मिळेल याची हाव किंवा आसक्ती सोडून जेव्हा आपण आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत वेळ घालवण्यापेक्षा, केवळ मनापासून अभ्यास करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. हेच फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 78

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां मार्गु । जैसा एकाचि कार्याचा प्रसंगु । दोहीं ठायीं ॥ ७८ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; as if the same purpose is served in two different ways."

संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग / संन्यास
Renunciation of action
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग / निष्काम कर्म
Path of selfless action
मार्गु Noun
Margu
रस्ता किंवा मार्ग
Path or way
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
प्रसंगु Noun
Prasangu
प्रसंग किंवा हेतू
Occasion or context
दोहीं Adjective
Dohin
दोन्ही
Both

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच मार्ग आहेत; जसा एकाच कामाचा प्रसंग दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी असावा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (ज्ञानाने कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन भिन्न मार्ग वाटत असले तरी प्रत्यक्षात ते एकच आहेत. संन्यास म्हणजे कर्माच्या कर्तेपणाचा त्याग आणि योग म्हणजे कर्माच्या फळाचा त्याग. या दोन्ही मार्गांचे अंतिम ध्येय 'मोक्ष' किंवा 'आत्मज्ञान' हेच आहे. ज्याप्रमाणे एकाच साध्यासाठी दोन साधने असू शकतात, तसेच हे दोन मार्ग साधकाला एकाच परमपदाप्रत पोहोचवतात. यात कोणताही तात्विक भेद नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे काम केवळ माझे कर्तव्य म्हणून करत आहे' ही भावना ठेवणे म्हणजे योग आणि संन्यासाचा मेळ घालणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता केवळ अभ्यासावर (कर्तव्यावर) लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा योग आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांतील श्रेष्ठ मार्ग कोणता याबद्दल संभ्रम होता. त्यावर ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्टीकरण देतात की दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा