🕉️संस्कृत सुभाषित

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अलिप्ततेचे मर्म उलगडून सांगतात. भगवंत म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे माझ्याकडूनच होतात, परंतु मी त्या कर्मांमध्ये अडकत नाही. हे 'करणे' असूनही 'न करणे' आहे. ज्याप्रमाणे आरसा समोरच्या वस्तूचे प्रतिबिंब दाखवतो पण त्या वस्तूच्या गुणांनी किंवा दोषांनी आरसा बदलत नाही, त्याचप्रमाणे परमात्मा सृष्टीच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो. साधकानेही संसारात राहून कर्मात अलिप्त राहणे हेच यातून शिकायचे आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी पार पाडताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून काम करावे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना किंवा घरात मदत करताना, जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या दिव्य कर्मांचे आणि अलिप्ततेचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याचा भाग आहे, तेच कर्म मनाचा संयम राखून करावे. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य भावनेने केलेले कर्म हेच बंधनातून मुक्त करते. मनाचा समतोल राखणे आणि विहित कर्माचे पालन करणे हाच खरा कर्मयोग आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक विद्यार्थी आहात. अभ्यास करणे हे तुमचे 'उचित कर्म' आहे. परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता किंवा आळस न करता, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला दिलेल्या उपदेशाचा विस्तार करताना ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्म करण्याच्या आवश्यकतेवर भर देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा कंटाळा न करता किंवा ते ओझे न मानता, आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्म प्रेमाने (सप्रेम) केले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट आपल्याला 'परम पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्षाप्रत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्म कौशल्याने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने केल्यास त्यांना यश आणि समाधान दोन्ही मिळते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा योग्य कर्म करणे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.