←
शनिवार, 08 मे 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 58

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मींचि कर्म । हें जया कळे तोचि परम । पुरुषु जाणावा ॥

"One who perceives inaction in action and action in inaction is the supreme among men."

कर्मामाजीं Noun
Karmamaji
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
Akarma
कर्मरहित अवस्था
Inaction
कळे Verb
Kale
समजते
Understands
परम Adjective
Param
श्रेष्ठ
Supreme
पुरुषु Noun
Purushu
मनुष्य
Man

💡 अर्थ

जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्म न करणे) आणि अकर्मामध्ये कर्म पाहतो, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान आणि श्रेष्ठ पुरुष होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य शरीर आणि इंद्रियांनी कर्मे करत असतानाही, 'मी कर्ता नाही' या आत्मज्ञानामुळे कर्माच्या फळापासून अलिप्त राहतो (कर्मात अकर्म पाहणे), आणि जो मनुष्य बाह्यतः कर्म सोडून बसला असला तरी मनात कर्माचे संकल्प-विकल्प करत असतो (अकर्मात कर्म पाहणे), या दोघांमधील फरक जो ओळखतो तोच खरा ज्ञानी आहे. असा पुरुष सर्व कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरण: घरातील कामे करताना ती केवळ जबाबदारी म्हणून न करता, ती ईश्वराची सेवा आहे या भावनेने केल्यास कर्माचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचेच निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 317

म्हणोनि तूं अर्जुना | झणीं यासी अंतःकरणा | खेदु करिसी अज्ञाना- | सारिखा पां ||

"Therefore, Arjuna, do not let your heart be filled with grief like those who lack knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
कदापि किंवा उगाच
Never or unnecessarily
अंतःकरणा Noun
Antahkarana
मनामध्ये
In the heart or mind
खेदु Noun
Khedu
दुःख किंवा शोक
Grief or sorrow
अज्ञाना Noun
Ajnyana
मूर्ख किंवा अज्ञानी माणसाप्रमाणे
Like an ignorant person
सारिखा Adjective
Sarikha
सारखा किंवा प्रमाणे
Similar to or like

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू अज्ञानी माणसाप्रमाणे आपल्या मनात उगाच दुःख करू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्म्याचे स्वरूप अविनाशी आहे आणि शरीर नश्वर आहे हे सत्य समजून घेतल्यावर शोक करणे चुकीचे आहे. अज्ञानी लोक शरीरालाच आत्मा मानतात आणि त्यामुळे मृत्यूच्या कल्पनेने दुःखी होतात. अर्जुन हा ज्ञानी असूनही मोहवश होऊन दुःख करत आहे, म्हणून महाराज त्याला बजावतात की सामान्य अज्ञानी माणसांसारखा तू मनामध्ये खेद करू नकोस. विवेकाने या मोहाचा त्याग कर.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला अपयश येते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा आपण खूप दुःखी होतो. अशा वेळी हे लक्षात ठेवावे की परिस्थिती बदलणे हा निसर्गाचा नियम आहे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाले तर रडत न बसता, अज्ञानाचा त्याग करून पुढच्या वेळी अधिक मेहनत घेण्याचा विचार करणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला अज्ञानामुळे होणारा शोक सोडून देण्याचा सल्ला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 221

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि । तथा शरीराणि विहाय जीर्णान्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥

जैसे जुने वस्त्र सांडिजे । मग नूतन वेढिजे । तैसे देहांतर स्वीकारिजे । चैतन्ये येणे ॥

"As a man casts off worn-out garments and puts on others that are new, so does the embodied soul cast off worn-out bodies and enter into others that are new."

जुने Adjective
June
जुने किंवा जीर्ण
Old or worn out
वस्त्र Noun
Vastra
कपडे
Clothes
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करणे किंवा सोडणे
To discard or leave
नूतन Adjective
Nutan
नवीन
New
वेढिजे Verb
Vedhije
परिधान करणे
To wear or wrap
देहांतर Noun
Dehantar
दुसरे शरीर धारण करणे
Change of body
चैतन्ये Noun
Chaitanye
आत्मा किंवा चैतन्यशक्ती
Pure Consciousness or Soul

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे आपण जुने कपडे काढून नवीन कपडे घालतो, त्याचप्रमाणे आत्मा जुना देह सोडून नवीन देह धारण करतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व अत्यंत सोप्या उदाहरणाने स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे एखादा मनुष्य आपले जुने आणि फाटलेले वस्त्र सहजपणे त्यागून नवीन वस्त्र परिधान करतो, त्याचप्रमाणे 'चैतन्य' म्हणजेच आत्मा एका शरीराचा त्याग करून दुसऱ्या नवीन शरीरात प्रवेश करतो. मृत्यू म्हणजे आत्म्याचा नाश नसून केवळ वस्त्राप्रमाणे शरीर बदलण्याची एक प्रक्रिया आहे. हे सत्य समजल्यास मनुष्याला मृत्यूचे भय वाटत नाही आणि तो जीवनातील बदलांकडे स्थिर बुद्धीने पाहू शकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण आपल्या प्रिय व्यक्तीला गमावतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवले पाहिजे की केवळ शरीर संपले आहे, आत्मा नाही. हे तत्वज्ञान आपल्याला दुःखातून सावरण्यास आणि जीवनातील नश्वरता स्वीकारण्यास मदत करते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व पटवून देण्यासाठी वस्त्राचे उदाहरण देत आहेत, जेणेकरून त्याचा मृत्यूविषयक मोह दूर व्हावा.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा