←
गुरुवार, 29 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 9

तरी अर्जुना हे आघवे । माझें करणें कीं न करणें जाणावें । परी तें अलिप्तपणें स्वभावें । मजचि ठायीं ॥

"Therefore, Arjuna, know all this as my doing or non-doing; yet, by nature, I remain detached within myself."

आघवे Adjective
Aghave
सर्व / संपूर्ण
All / Entire
करणें Noun
Karane
करणे / क्रिया
Doing / Action
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known
अलिप्तपणें Adverb
Aliptapane
अलिप्त राहून / अलिप्ततेने
With detachment
स्वभावें Adverb
Swabhave
नैसर्गिकरीत्या / स्वभावाने
Naturally / By nature
मजचि Pronoun
Majachi
माझ्याच
In me only
ठायीं Noun
Thayi
ठिकाणी / मध्ये
Within / At

💡 अर्थ

अर्जुना, हे सर्व माझे करणे किंवा न करणे तू नीट समजून घे. मी हे सर्व करत असूनही त्यापासून पूर्णपणे अलिप्त असतो.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या अलिप्ततेचे मर्म उलगडून सांगतात. भगवंत म्हणतात की, सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय ही सर्व कर्मे माझ्याकडूनच होतात, परंतु मी त्या कर्मांमध्ये अडकत नाही. हे 'करणे' असूनही 'न करणे' आहे. ज्याप्रमाणे आरसा समोरच्या वस्तूचे प्रतिबिंब दाखवतो पण त्या वस्तूच्या गुणांनी किंवा दोषांनी आरसा बदलत नाही, त्याचप्रमाणे परमात्मा सृष्टीच्या व्यवहारात असूनही त्यापासून अलिप्त असतो. साधकानेही संसारात राहून कर्मात अलिप्त राहणे हेच यातून शिकायचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी पार पाडताना 'मी केले' हा अहंकार सोडून काम करावे. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये काम करताना किंवा घरात मदत करताना, जर आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या दिव्य कर्मांचे आणि अलिप्ततेचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 298

म्हणौनि तो निभ्रांत । पूर्णकामू सतत । जो आत्मलाभीं तृप्त । होऊनि असे ॥ २९८ ॥

"Therefore, he is undoubtedly always fulfilled, who remains satisfied in the gain of the Self."

निभ्रांत Adjective
nibhrānta
शंकामुक्त किंवा संशयरहित
doubtless or certain
पूर्णकामू Adjective
pūrṇakāmū
ज्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत असा
one whose desires are fulfilled
सतत Adverb
satata
नेहमी किंवा अखंड
always or constantly
आत्मलाभीं Noun
ātmalābhīṃ
आत्मप्राप्तीमध्ये किंवा स्वतःच्या स्वरूपाच्या आनंदात
in the gain of the self
तृप्त Adjective
tṛpta
समाधानी
satisfied or contented

💡 अर्थ

म्हणून तो मनुष्य शंकामुक्त होऊन नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण झालेला असा असतो, कारण तो स्वतःच्या आत्मस्वरूपाच्या आनंदात पूर्णपणे समाधानी असतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे अशा पुरुषाचे) लक्षण सांगत आहेत. ज्याला आत्मसाक्षात्कार झाला आहे, त्याच्या सर्व वासना आणि भौतिक इच्छा आपोआप लोप पावतात. तो स्वतःमध्येच पूर्णत्व अनुभवतो, त्यामुळे त्याला बाह्य जगाकडून कोणत्याही सुखाची अपेक्षा उरत नाही. तो संशयरहित (निभ्रांत) होऊन अखंड आत्मसुखात निमग्न असतो. ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेला समुद्र नद्यांच्या येण्याने विचलित होत नाही, तसाच हा पुरुष आत्मलाभाने नेहमी तृप्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

खरे सुख हे बाहेरच्या वस्तूंमध्ये नसून आपल्या मनाच्या समाधानात असते. उदाहरणार्थ, जर आपण आपल्याकडे असलेल्या गोष्टींचा आनंद घ्यायला शिकलो आणि सतत दुसऱ्यांशी तुलना करणे थांबवले, तर आपणही या श्लोकात सांगितल्याप्रमाणे तृप्त राहू शकतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाची (ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे अशा व्यक्तीची) पूर्णत्वाची अवस्था स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 273

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें लोकीं प्रमाण मानिजे । मग तेणेंचि मार्गें चालिजे । येरेंही जनें ॥ २७३ ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful, that is accepted as authority by the people; then other people also walk by that same path."

समर्थें Noun
Samartheṃ
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or capable person
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
मार्गें Noun
Mārgēṃ
रस्त्याने किंवा मार्गाने
By the path
लोकीं Noun
Lokīṃ
लोकांकडून किंवा जगात
By the people
चालिजे Verb
Chālijē
चालले जाते किंवा अनुकरण केले जाते
Is followed or walked upon

💡 अर्थ

म्हणून समर्थ किंवा श्रेष्ठ माणसे जे जे काही करतात, त्यालाच लोक प्रमाण मानतात आणि मग इतर सर्व लोकही त्याच मार्गाने चालतात.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून नेतृत्वाचा आणि लोकसंग्रहाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित असतात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता एक आदर्श म्हणून पाहत असते. जर अशा श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचे आचरण केले, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून, ज्ञानी माणसाने स्वतःसाठी काहीही मिळवायचे नसले तरी, केवळ समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी आणि शिस्त लावण्यासाठी स्वतः कर्तव्यकर्मे चोख पार पाडली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच लोकांसाठी कायद्यासारखे प्रमाण ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठे लोक किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्त पाळत असतील, तर मुले आपोआपच त्यांचे अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला आदर्श घालून देण्यासाठी कर्म का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा