←
गुरुवार, 08 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 53

तरी तेथ सेवा तरी कीजे । आणि साष्टांग तरी नमिजे । मग जे जे पुसिजे । ते सांगावे तयां ॥

"There, one should perform service and offer full prostrations; then, whatever is asked, they (the Gurus) shall explain."

सेवा Noun
Seva
शुश्रूषा किंवा सेवा
Service
साष्टांग Adjective
Sashtanga
आठ अंगांसह नमस्कार
Prostration with eight limbs
नमिजे Verb
Namije
नमस्कार करावा
Should bow
पुसिजे Verb
Pusije
विचारावे
Should ask
तयां Pronoun
Tayan
त्यांना (गुरूंना)
To them (the Gurus)

💡 अर्थ

वहां (गुरु के पास) सेवा करनी चाहिए और उन्हें साष्टांग प्रणाम करना चाहिए। फिर जो कुछ भी पूछना हो, वह उनसे पूछना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञान प्राप्त करण्याची पद्धत सांगतात. ते म्हणतात की, ज्या ठिकाणी आत्मज्ञानाचा अनुभव देणारे सद्गुरू आहेत, तिथे जाऊन त्यांची मनापासून सेवा करावी. अहंकाराचा त्याग करून त्यांना साष्टांग दंडवत घालावा. जेव्हा शिष्य अशा प्रकारे नम्र होतो आणि सेवाभावाने गुरूंच्या जवळ जातो, तेव्हाच त्याला प्रश्न विचारण्याचा अधिकार प्राप्त होतो. अशा नम्र शिष्याने विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे गुरू आनंदाने देतात आणि त्याला ज्ञानबोध करतात. हे केवळ माहिती मिळवणे नसून गुरू-शिष्य परंपरेतील एक पवित्र समर्पण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात एखादी कला किंवा विद्या शिकताना आपल्या मार्गदर्शकांप्रती नम्रता ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला संगीताचे शिक्षण घ्यायचे असेल, तर गुरूंचा आदर केल्यास आणि त्यांच्या सूचनेनुसार सराव (सेवा) केल्यास विद्या लवकर प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

सद्गुरूंना शरण जाऊन ज्ञान कसे प्राप्त करून घ्यावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 114

म्हणोनि तूं आतां । झणीं मोहें या चित्ता । ग्रासूं देसी पंडुसुता । विचारु करीं ॥

"Therefore, now, O son of Pandu, do not let this mind be swallowed by delusion; exercise your reason."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / चुकूनही
Never / By no means
मोहें Noun
Mohe
मोहाने / अज्ञानाने
By delusion
चित्ता Noun
Chitta
मनाला / अंतःकरणाला
To the mind
ग्रासूं Verb
Grasu
गिळंकृत करणे / व्यापणे
To swallow or consume
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारु Noun
Vicharu
विवेक / विचार
Discrimination or thought

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम अपने मन को मोह के वश में न होने दो; विवेकपूर्ण विचार करो और सत्य को समझो।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. आत्मा अमर आहे आणि शरीर नश्वर आहे हे सत्य सांगितल्यानंतर, श्रीकृष्ण म्हणतात की अज्ञानामुळे निर्माण होणारा मोह माणसाच्या बुद्धीला ग्रासून टाकतो. हा मोह माणसाला कर्तव्यापासून परावृत्त करतो. म्हणून अर्जुनाने आपल्या अंतःकरणात विवेकाचा दिवा लावून, भावनांच्या आहारी न जाता सत्याचा विचार करावा. मोहामुळे चित्त भ्रमिष्ट होते, म्हणून त्या मोहाला आपल्या मनात थारा देऊ नकोस असा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावूक होतो, तेव्हा चुकीचे निर्णय घेण्याची शक्यता असते. अशा वेळी भावनांच्या आहारी न जाता शांतपणे विचार करून योग्य कृती करावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर रडत न बसता, कुठे चूक झाली याचा विचार करून पुढच्या वेळी जास्त अभ्यास करणे हाच खरा 'विचार' आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला मोहाचा त्याग करून विवेकाने वागण्याचा आणि युद्धासाठी सिद्ध होण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 67

तरी अर्जुना हे नवल पाहे । जे आत्मज्ञान कीर आहे । परी तेथेंचि विस्मयो होये । देखिलियावरी ॥

"Therefore, Arjuna, see this wonder; that self-knowledge indeed exists, but there is amazement upon seeing it."

नवल Noun
Naval
आश्चर्य
Wonder/Surprise
आत्मज्ञान Noun
Atmajnan
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-knowledge
कीर Particle
Keer
खरोखर
Indeed/Truly
विस्मयो Noun
Vismayo
अचंबा
Amazement
देखिलियावरी Verb
Dekhiliyavari
पाहिल्यावर/अनुभवल्यावर
Upon seeing/experiencing

💡 अर्थ

हे अर्जुन, यह एक बड़ा आश्चर्य देखो। आत्मज्ञान तो वास्तव में है ही, परंतु उसका अनुभव होने पर मन विस्मय से भर जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे विलक्षण स्वरूप स्पष्ट करतात. ही ओवी भगवद्गीतेच्या 'आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनम्' (२.२९) या श्लोकावर आधारित आहे. ते म्हणतात की, आत्मा हा आपला मूळ स्वभाव असूनही तो सहजासहजी लक्षात येत नाही. जेव्हा एखाद्या साधकाला गुरुकृपेने आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला प्रचंड आश्चर्य वाटते. हे आश्चर्य अशासाठी की, जे तत्व इतके दिवस आपल्या अगदी जवळ होते, ते आपल्याला का उमजले नाही? आत्मज्ञान हे बुद्धीच्या पलीकडचे असल्याने तिथे केवळ विस्मय उरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या स्वतःमध्ये असलेल्या सुप्त शक्तींची जेव्हा आपल्याला जाणीव होते, तेव्हा आपल्याला जसे नवल वाटते, तसेच आत्मज्ञानाचे आहे. दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवणे आणि स्वतःला ओळखण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. उदाहरण: एखादा विद्यार्थी स्वतःला अभ्यासात कच्चा मानतो, पण योग्य मार्गदर्शनानंतर जेव्हा तो अव्वल येतो, तेव्हा त्याला स्वतःच्याच बुद्धीचे नवल वाटते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवद्गीतेच्या २.२९ श्लोकावर भाष्य करताना आत्म्याचे गूढ आणि विस्मयकारक स्वरूप अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा