←
शुक्रवार, 09 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 154

जैसा कापुराचा कण । अग्नी लागे तेचि क्षण । मग अग्नीचि होऊनि जाय आपण । तैसे तया ॥

"As a grain of camphor, the moment it touches fire, becomes the fire itself; so it happens to the mind of the realized soul."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as / Like
कापुराचा Noun
Kapuracha
कापराचा
Of camphor
क्षण Noun
Kshan
पळ किंवा वेळ
Moment
अग्नी Noun
Agni
विस्तव
Fire
आपण Pronoun
Aapan
स्वतः
Self / Itself
तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
Similarly

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कापराचा तुकडा अग्नीला स्पर्श करताच स्वतः अग्नी बनतो, त्याप्रमाणे ज्ञानी पुरुषाचे मन आत्मस्वरूपात विरघळून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'तन्मयतेचे' किंवा अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर उदाहरण देतात. कापूर जेव्हा अग्नीच्या संपर्कात येतो, तेव्हा तो जळून राख मागे ठेवत नाही, तर तो स्वतः अग्नीच होऊन जातो. तिथे कापूर आणि अग्नी असा भेद उरत नाही. त्याचप्रमाणे, जेव्हा एखाद्या साधकाची बुद्धी किंवा मन विषयांचा त्याग करून आत्मतत्वाचा अनुभव घेते, तेव्हा ते मन आपले स्वतंत्र अस्तित्व विसरून परमात्म्याशी एकरूप होते. ही अवस्था केवळ माहिती मिळवणे नसून, पूर्णपणे त्या सत्यात विलीन होणे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी त्यात 'एकरूप' होणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी जेव्हा अभ्यासात इतका मग्न होतो की त्याला आजूबाजूच्या जगाचा विसर पडतो, तेव्हाच त्याला त्या विषयाचे खरे ज्ञान प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाचे मन परमात्म्याशी कसे एकरूप होते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 16

म्हणोनि जो हा ऐसा । न भजेचि गा मानसा । तो पापराशी भरंवसा । जाणावा पैं ॥ १६ ॥

"Therefore, he who does not follow this (path of duty) in his mind, know him for certain to be a heap of sins."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
भजेचि Verb
Bhajechi
अनुसरण करणे / भजणे
Follows or practices
मानसा Noun
Manasa
मनात
In the mind
पापराशी Noun
Paparashi
पापाचा ढीग
Heap of sins
भरंवसा Adverb
Bharavasa
खात्रीने / नक्कीच
Certainly
जाणावा Verb
Janava
ओळखावा / समजावा
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून जो मनुष्य आपल्या मनात या कर्तव्याचे (स्वधर्माचे) पालन करत नाही, तो नक्कीच पापाचा ढीग आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, सृष्टीचे चक्र सुरळीत चालण्यासाठी प्रत्येक व्यक्तीने आपले विहित कर्म करणे आवश्यक आहे. जो मनुष्य केवळ स्वतःच्या सुखाचा विचार करतो आणि समाजाप्रती किंवा निसर्गाप्रती असलेले आपले कर्तव्य (यज्ञरूपी कर्म) पार पाडत नाही, तो केवळ पापाचेच जीवन जगत असतो. अशा व्यक्तीचे अस्तित्व जगासाठी ओझे ठरते, कारण तो घेतो तर सर्वकाही पण परत काहीच देत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला मिळालेल्या जबाबदाऱ्या प्रामाणिकपणे पार पाडाव्यात. उदाहरणार्थ, जर एखादा नागरिक कर भरत नसेल किंवा सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान करत असेल, तर तो या ओवीनुसार कर्तव्यापासून च्युत झाला आहे असे म्हणता येईल.

📌 संदर्भ

सृष्टीचक्र आणि यज्ञसंस्थेचे महत्त्व सांगताना, जे लोक आपले कर्तव्य बजावत नाहीत त्यांच्या दोषांचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 204

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसे बीजां भाजिलिया पुढती। अंकुर न निघे॥

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to doership; just as a sprout does not emerge from roasted seeds."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव
Sense of doership
भाजिलिया Verb
Bhājiliyā
भाजल्यावर
After roasting
अंकुर Noun
Aṅkura
मोड किंवा अंकुर
Sprout
निघे Verb
Nighē
निघत नाही
Does not emerge

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे भाजलेल्या बियाला पुन्हा अंकुर फुटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानप्राप्तीनंतर केलेली कर्मे माणसाला बंधनात टाकत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल वर्णन करतात. जेव्हा एखादा साधक आत्मज्ञानी होतो, तेव्हा तो जगातील सर्व कर्मे करत असूनही त्या कर्मांचा त्याला अभिमान नसतो. जसे भाजलेले बी जमिनीवर पेरले तरी त्यातून पुन्हा रोप किंवा अंकुर येत नाही, तसेच ज्ञानाच्या अग्नीत भाजलेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा फळाला कारणीभूत ठरत नाहीत. हे 'अकर्म' स्थितीचे लक्षण आहे, जिथे शरीर कर्म करते पण आत्मा अलिप्त राहतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले दैनंदिन काम पूर्ण निष्ठेने करावे, पण 'मीच हे केले' असा अहंकार ठेवू नये. उदाहरण: एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याचा हट्ट धरला नाही, तर ते कर्म आपल्याला मानसिक शांती देते आणि बंधनात अडकवत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही त्या कर्मांच्या फळांपासून कसा मुक्त राहतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा