←
बुधवार, 07 एप्रिल 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 131

म्हणोनि तूं आतां । झकविसी कां चित्ता । हें अनुचित पांडुसुता । विचारूनि पाहे ॥

"Therefore, why do you delude your mind now? O son of Pandu, reflect and see, this is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविसी Verb
Jhakavisi
भुलवणे किंवा फसवणे
To delude or mislead
चित्ता Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
अनुचित Adjective
Anuchit
अयोग्य
Improper
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता तुझ्या मनाला का भुलवत आहेस? हे वागणे तुला योग्य नाही, तू स्वतःच याचा विचार करून बघ.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या वेळी अशा प्रकारे मोहग्रस्त होणे आणि कर्तव्यापासून पळ काढणे हे एका श्रेष्ठ वीराला शोभत नाही. तू तुझ्या बुद्धीला भ्रमात का टाकत आहेस? स्वतःच्या विवेकाने विचार कर की ही वेळ शोक करण्याची नसून क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्याची आहे. मनाचा हा दुबळेपणा तुला साजेसा नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता आपल्या कर्तव्याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटल्यास घाबरून न जाता 'अभ्यास करणे हेच माझे कर्तव्य आहे' असा विचार करून अभ्यासाला लागणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावरील युद्धप्रसंगी अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 171

म्हणोनि कर्माचेनि नांवें । जे जे कांहीं आचरवे । तें अकर्मचि हें जाणावें । निश्चितेंसीं ॥ १७१ ॥

"Therefore, whatever is performed in the name of action, know that for certain to be inaction."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
Of action
आचरवे Verb
Ācaravē
आचरण केले जाते
Is performed
अकर्मचि Noun
Akarmaci
अकर्मच (बंधमुक्त कर्म)
Inaction/Non-binding action
जाणावें Verb
Jāṇāvēṃ
समजावे
Should be known
निश्चितेंसीं Adverb
Niścitēṃsīṃ
खात्रीने
Certainly

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या नावाने जे काही केले जाते, ते खरोखर अकर्मच (बंधमुक्त कर्म) आहे असे निश्चितपणे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, जेव्हा एखादा ज्ञानी पुरुष फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म असूनही त्याला चिकटत नाही. अशा कर्माला 'अकर्म' म्हणतात. ज्याप्रमाणे बी भाजले तर त्यातून अंकुर फुटत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त कर्म पुनर्जन्माला कारणीभूत ठरत नाही. हे कर्म केवळ शरीराद्वारे घडते, पण आत्म्याला त्याचा स्पर्श होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे करतोय' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे, यामुळे मनाला शांती मिळते.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे 'अकर्म' या संकल्पनेचे स्पष्टीकरण देत आहेत, जिथे ज्ञानी पुरुष आसक्तीशिवाय कर्म करतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 114

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथें अर्जुना हें ऐसें । कर्म अकर्मचि दिसे । आणि अकर्म तेंचि भासे । कर्म ऐसें ॥ ११४ ॥

"Where, O Arjuna, in this manner, action appears as inaction, and inaction appears as action."

जेथें Adverb
jethe
जिथे
where
कर्म Noun
karma
कार्य किंवा कृती
action
अकर्म Noun
akarma
कर्मशून्यता किंवा कर्माचा अभाव
inaction
दिसे Verb
dise
दिसते
appears
भासे Verb
bhase
वाटते किंवा भासते
seems

💡 अर्थ

अर्जुना, ज्या स्थितीत कर्मामध्ये कर्म नसणे (अकर्म) दिसते आणि काहीही न करण्यामध्येही कर्म दिसते, तीच खरी ज्ञानाची स्थिती आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे मर्म समजावून सांगतात. जेव्हा एखादा मनुष्य कर्म करतो पण त्यात त्याचा अहंकार नसतो, तेव्हा ते कर्म असूनही 'अकर्म' (बंधमुक्त) असते. याउलट, जर एखादा माणूस बाहेरून शांत बसला असेल पण मनात कर्माचे विचार घोळत असतील, तर ते अकर्म असूनही 'कर्म' ठरते. ही दृष्टी प्राप्त होणे म्हणजेच आत्मज्ञान होय. जो मनुष्य कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञानासाठी केल्यास अभ्यासाचा ताण येत नाही आणि ते कर्म बंधमुक्त होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्मातील सूक्ष्म फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा