←
बुधवार, 31 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 141

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । विरक्तु होऊनि ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which, when practiced, is righteous; do it with a mind detached from results."

उचित Adjective
uchita
योग्य
Appropriate
सद्धर्म Noun
saddharma
सत्कर्म किंवा सत्य मार्ग
Righteousness or True path
आचरतां Verb
ācharatāṃ
आचरण करताना
While performing or practicing
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाचा निश्चय किंवा स्वभाव
Mental resolve or disposition
विरक्तु Adjective
viraktu
अनासक्त किंवा मोह नसलेला
Detached or Dispassionate

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आचरल्याने धर्माचे पालन होते, तेच कर्म तू मनात कोणतीही आसक्ती न ठेवता कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ तेच कर्म करावे जे त्याच्यासाठी विहित किंवा योग्य आहे. असे कर्म करताना ते 'सद्धर्म' म्हणजे सत्याच्या मार्गावर चालणारे असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे कर्म करताना मनात फळाची अपेक्षा किंवा कर्माबद्दलची आसक्ती (विरक्त होऊन) नसावी. जेव्हा आपण निस्वार्थ भावनेने आपले कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हाच ते खऱ्या अर्थाने योग ठरते आणि मनुष्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाकडे आपले कर्तव्य म्हणून पाहावे, केवळ परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी नाही. जेव्हा आपण फळाची चिंता न करता मनापासून काम करतो, तेव्हा ताण कमी होतो आणि कामाचा दर्जा सुधारतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आसक्ती सोडून विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 92

म्हणौनि कर्माचें लक्षण । ओळखावें विचक्षण । जें अकर्माचेंही प्रमाण । जाणावें लागे ॥ ९२ ॥

"Therefore, the nature of action must be discerned by the wise, and the standard of inaction must also be understood."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
लक्षण Noun
Lakshana
स्वरूप किंवा वैशिष्ट्य
Characteristic or nature
विचक्षण Adjective
Vichakshana
शहाणा किंवा बुद्धिमान
Wise or discerning
अकर्म Noun
Akarma
निष्काम अवस्था किंवा कर्मशून्यता
Inaction or selfless action
प्रमाण Noun
Pramana
मर्म किंवा यथार्थ ज्ञान
Standard or true essence
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should be known

💡 अर्थ

म्हणून शहाण्या माणसाने कर्माचे स्वरूप नीट ओळखावे आणि अकर्माचे मर्मही नीट जाणून घ्यावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या गहनतेवर प्रकाश टाकतात. ते म्हणतात की, कर्म म्हणजे केवळ शारीरिक हालचाल नव्हे. कर्माचे स्वरूप अत्यंत सूक्ष्म आहे. एखादी गोष्ट करणे (कर्म), ती न करणे (अकर्म) आणि चुकीच्या पद्धतीने करणे (विकर्म) यातील फरक ओळखण्यासाठी बुद्धीची गरज असते. जो मनुष्य कर्माच्या मुळाशी असलेला हेतू आणि त्यातील फळाची आसक्ती ओळखतो, तोच खरा 'विचक्षण' किंवा ज्ञानी होय. कर्मात अकर्म पाहणे म्हणजे कार्य करत असतानाही कर्तेपणाचा अहंकार न ठेवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक कामे करतो. पण ती कामे करताना आपला हेतू काय आहे, याचा विचार करणे म्हणजे कर्माचे लक्षण ओळखणे होय. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेत गुण मिळवण्यासाठी न करता, ज्ञान मिळवण्यासाठी करणे हा कर्माचा योग्य दृष्टिकोन आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माची गती गहन असल्याचे सांगत आहेत, त्याचेच स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 232

जेथ हे विषय विसरले । आणि इंद्रियें हीं निवांत जाहलीं । तेथ आत्मसुख उघडले । अर्जुना गा ॥

"Where these objects are forgotten and the senses have become quiet, there the bliss of the self is revealed, O Arjuna."

विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग किंवा बाह्य वस्तू
Sensory objects
विसरले Verb
Visarale
विसर पडला किंवा सुटले
Forgotten or detached
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये (डोळे, कान इ.)
Senses
निवांत Adjective
Nivanta
अत्यंत शांत किंवा स्थिर
Tranquil or quiet
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
उघडले Verb
Ughadale
प्रकट झाले किंवा अनुभवास आले
Revealed or opened

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला बाह्य विषयांचा विसर पडतो आणि त्याची इंद्रिये पूर्णपणे शांत होतात, तेव्हा त्याला स्वतःच्या आत्म्याचे सुख प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक बाह्य जगातील उपभोग्य वस्तूंच्या (विषयांच्या) मोहातून मुक्त होतो आणि त्याची ज्ञानेंद्रिये चंचल न राहता अंतर्मुख होऊन शांत होतात, तेव्हा त्याला बाह्य सुखाची गरज उरत नाही. अशा शांत चित्तात आत्मस्वरूपाचा आनंद आपोआप प्रकट होतो. हे सुख शाश्वत आणि स्वतःच्या आतच असते, हे अर्जुनाला ज्ञानेश्वर माउली पटवून देत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनःशांती मिळवण्यासाठी आपण काही काळ मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर गोंधळापासून दूर राहून शांत बसले पाहिजे. उदाहरणार्थ, रोज १० मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्यास मनातील विचार कमी होतात आणि आपल्याला प्रसन्न वाटते.

📌 संदर्भ

इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या आणि बुद्धी स्थिर झालेल्या व्यक्तीला आत्मसुखाचा अनुभव कसा येतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा