←
गुरुवार, 25 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 79

म्हणोनि कर्माचिया विपाकीं । जे न गुंफती कवणें एके काळीं । ते जाण पां त्रिलोकीं । मुक्तचि ते ॥ ७९ ॥

"Therefore, those who do not get entangled in the fruits of action at any time, know them to be liberated in the three worlds."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विपाकीं Noun
Vipaki
कर्माच्या फळामध्ये
In the results of action
गुंफती Verb
Gunphati
अडकतात किंवा गुंततात
Entangled or bound
त्रिलोकीं Noun
Triloki
तिन्ही लोकांत
In the three worlds
मुक्त Adjective
Mukta
बंधमुक्त किंवा स्वतंत्र
Liberated

💡 अर्थ

म्हणून जे लोक कर्माच्या फळामध्ये कधीही अडकत नाहीत, त्यांना तू तिन्ही लोकात खरोखर मुक्तच समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य आपली विहित कर्मे करतो, परंतु त्या कर्मांपासून मिळणाऱ्या फळाची (विपाकाची) मुळीच अपेक्षा ठेवत नाही, तो कर्माच्या बंधनात कधीही अडकत नाही. सामान्यतः मनुष्य फळाच्या आशेने कर्म करतो आणि त्यामुळे सुख-दुःखाच्या चक्रात अडकतो. परंतु, ज्याची बुद्धी फळासक्तीपासून मुक्त आहे, तो या संसारात राहूनही तिन्ही लोकात (स्वर्ग, मृत्यू आणि पाताळ) मुक्तच असतो. त्याचे कर्म त्याला बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा यशाचा विचार न करता, आपले काम सर्वोत्तम कसे होईल यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने 'मला किती गुण मिळतील' या चिंतेपेक्षा 'मला विषय किती समजला' यावर लक्ष दिले तर तो तणावमुक्त राहून उत्तम प्रगती करू शकतो.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की, कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडलेला मनुष्य कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त होतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 70

तेणें अंतःकरणवृत्ती । सांवरायाची शक्ती । हारविली सर्वथा ॥

"By that (surge of emotion), the capacity to steady the mind's disposition was lost entirely."

तेणें Pronoun
Tene
त्यामुळे
Because of that
अंतःकरणवृत्ती Noun
Antahkaranavritti
मनाची अवस्था
State of mind
सांवरायाची Verb
Savarayachi
आवरण्याची किंवा नियंत्रण करण्याची
To restrain or control
शक्ती Noun
Shakti
सामर्थ्य
Power or strength
हारविली Verb
Haravili
गमावली किंवा संपली
Lost or vanished
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Completely

💡 अर्थ

त्या सात्त्विक भावनांमुळे मनाला आवरण्याची किंवा स्वतःला सावरण्याची शक्ती पूर्णपणे निघून गेली.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे संजयाच्या अवस्थेचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा भक्त भगवंताच्या दिव्य रूपाचा किंवा ज्ञानाचा अनुभव घेतो, तेव्हा त्याचे मन आनंदाने इतके भरून येते की त्याला स्वतःच्या देहाचे आणि मनाचे भान राहत नाही. या ओवीत 'सात्त्विक भाव' इतके प्रबळ झाले आहेत की, संजयाची स्वतःच्या अंतःकरणावर नियंत्रण ठेवण्याची शक्ती पूर्णपणे लोप पावली आहे. ही अवस्था आध्यात्मिक परमानंदाची परिसीमा दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखादी अत्यंत आनंदाची किंवा अभिमानाची गोष्ट अनुभवतो, तेव्हा आपल्याला शब्द सुचत नाहीत किंवा आपण भारावून जातो. उदाहरण: एखाद्या कठीण परीक्षेत मोठे यश मिळाल्यावर होणारा अतिआनंद ज्यामुळे आपण काही काळ स्तब्ध होतो.

📌 संदर्भ

संजय जेव्हा धृतराष्ट्राला भगवद्गीतेचा दिव्य संवाद सांगत असतो, तेव्हा त्यातील आध्यात्मिक तेजामुळे तो इतका भारावून जातो की त्याची स्वतःला सावरण्याची शक्ती संपते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 74

तरी कर्माचेनि नांवे । जे जे काही निपजे स्वभावें । ते कर्मचि पैं जाणावें । धनुर्धरा ॥

"Therefore, whatever arises naturally in the name of action, know that to be Karma, O Archer."

कर्माचेनि Noun
karmāceni
कर्माच्या
of action
निपजे Verb
nipaje
घडते किंवा निर्माण होते
is produced or happens
स्वभावें Adverb
svabhāveṃ
नैसर्गिकरीत्या किंवा सहजपणे
naturally or by nature
जाणावें Verb
jāṇāveṃ
ओळखावे किंवा समजावे
should be known
धनुर्धरा Noun
dhanurdharā
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)

💡 अर्थ

अर्जुना, कर्माच्या नावाने जे काही नैसर्गिकरीत्या किंवा सहजपणे घडते, त्यालाच 'कर्म' असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माची मूलभूत व्याख्या स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, या जगात कर्माच्या नावाने जे काही स्वाभाविकपणे घडते किंवा निर्माण होते, त्यालाच कर्म मानले पाहिजे. कर्माचे स्वरूप अत्यंत सूक्ष्म आहे. केवळ हातापायांनी केलेली हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर निसर्गतः घडणाऱ्या सर्व क्रिया कर्माच्या कक्षेत येतात. अर्जुनाला कर्माचे मर्म सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की, कर्माची व्याप्ती समजून घेणे हे आत्मज्ञानासाठी आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे ओझे न मानता ती नैसर्गिक कर्तव्ये म्हणून करावीत. उदाहरणार्थ, श्वास घेणे जसे नैसर्गिक आहे, तसेच आपले विहित कर्तव्य (अभ्यास किंवा नोकरी) सहजतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करावे.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्माचे गुपित सांगत आहेत. ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे 'कर्म' कशाला म्हणावे, याची स्पष्टता करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा