←
शनिवार, 06 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 361

जैसा जळचरांचां मेळा । जळीं न भिजे अवलीळा । तैसा संसारीं हा निखळा । संचरतु असे ॥

"As the assembly of aquatic creatures does not get wet in the water effortlessly, so does this pure one move in the world."

जळचरांचां Noun
Jaḷacarāñcāṃ
पाण्यात राहणाऱ्या प्राण्यांचा
of aquatic creatures
मेळा Noun
Meḷā
समूह किंवा समुदाय
gathering or group
न भिजे Verb
Na bhije
भिजत नाही
does not get wet
अवलीळा Adverb
Avalīḷā
सहजपणे किंवा लीलेने
effortlessly
निखळा Adjective
Nikhaḷā
शुद्ध किंवा केवळ
pure or entirely
संचरतु Verb
Saṃcaratu
वावरतो किंवा संचार करतो
moves or wanders

💡 अर्थ

जैसे जलचर प्राणियों का समूह जल में रहकर भी सहज ही गीला नहीं होता, वैसे ही यह स्थितप्रज्ञ पुरुष संसार में रहकर भी उससे पूर्णतः अलिप्त रहता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्थितप्रज्ञाच्या अलिप्ततेचे (Detachment) अत्यंत मार्मिक उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे जलचर प्राणी अहोरात्र पाण्यातच राहतात, पण त्यांच्या शरीराला पाणी चिकटत नाही किंवा ते पाण्याने भिजून कुजत नाहीत, अगदी त्याचप्रमाणे ज्याचे ज्ञान स्थिर झाले आहे असा पुरुष संसारात सर्व व्यवहार करतो. तो लोकांशी बोलतो, कार्ये करतो, पण संसारातील माया, मोह, राग किंवा द्वेष त्याला स्पर्श करू शकत नाहीत. त्याचे अंत:करण आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने तो जगाच्या द्वैतापासून मुक्त राहून संसारात वावरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण कामात पूर्णपणे लक्ष द्यावे, पण त्या कामाच्या परिणामात किंवा फळात इतके अडकू नये की त्यामुळे आपल्याला मानसिक त्रास होईल. उदाहरणार्थ, ऑफिसमधील राजकारणात किंवा वादात राहूनही आपले मन शांत ठेवणे म्हणजे संसारात असूनही अलिप्त राहणे होय.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुष संसारात कसा वागतो आणि तो संसाराच्या मोहापासून कसा दूर राहतो, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 123

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें | जे इंद्रियें दमिलीं असावीं | मग आत्मसुख अनुभवावें | सहजेंचि ॥ १२३ ॥

"Therefore, O Arjuna, know this: the senses must be subdued; then the bliss of the Self is experienced effortlessly."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should know
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
ताब्यात ठेवलेली / जिंकलेली
Subdued or controlled
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
अनुभवावें Verb
Anubhavave
अनुभव घ्यावा
To experience
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
सहजपणे / आपोआप
Naturally or effortlessly

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, यह जान लो कि इंद्रियों को वश में करना चाहिए, तब आत्मसुख का अनुभव सहज ही प्राप्त होता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांच्या आहारी जातो, तोपर्यंत त्याला बाह्य जगातील अशाश्वत सुखाचा ध्यास असतो. परंतु, जेव्हा साधक जाणीवपूर्वक आपली इंद्रिये ताब्यात ठेवतो (दमन करतो), तेव्हा त्याला स्वतःच्या अंतरात्म्यातील शाश्वत आनंदाची प्रचिती येते. हे आत्मसुख मिळवण्यासाठी बाहेर कुठेही जाण्याची गरज नसते; इंद्रिये जिंकली की ते सुख आपोआप आणि सहजपणे प्रकट होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर विचलित करणाऱ्या गोष्टींवर (इंद्रियांवर) ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण हे करतो, तेव्हा आपल्याला कामात मिळणारे समाधान आणि मानसिक शांती सहज प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्मसुख प्राप्त करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अटीबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 265

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्यींही॥

"Whatever a great man does, that very thing other men also do; whatever standard he sets up, the generality of men follow the same."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
Anusthije
आचरणात आणले जाते
Is practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramana
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or authority
सामान्यींही Noun
Samanyihi
सामान्य लोकांनी सुद्धा
By common people also

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो-जो आचरण करते हैं, अन्य लोग भी वैसा ही करते हैं। वे जिसे प्रमाण मान लेते हैं, समस्त संसार उसी का अनुसरण करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे एक महत्त्वाचे सामाजिक तत्त्व मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक सामर्थ्यवान, ज्ञानी किंवा प्रतिष्ठित आहेत, त्यांच्याकडे पाहूनच सामान्य जनता आपले आचरण ठरवत असते. जर ज्ञानी माणसाने कर्म करणे सोडून दिले, तर सामान्य लोकही त्याचे चुकीचे अनुकरण करून आळशी बनतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आणि लोकसंग्रहासाठी श्रेष्ठ व्यक्तीने स्वतः आदर्श कर्म करून दाखवणे आवश्यक आहे. त्यांचे वागणे हेच जगासाठी नियमावली ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण एखाद्या पदावर असू किंवा कुटुंबाचे प्रमुख असू, तर आपले वागणे आदर्श असावे. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी स्वतः मोबाईलचा वापर कमी केला, तरच मुले त्यांचे अनुकरण करून अभ्यासाकडे लक्ष देतील.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा सामान्य लोकांवर कसा प्रभाव पडतो आणि त्यांनी आदर्श का असावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा