←
शनिवार, 06 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 64

म्हणोनि विहित जे कर्म । तेंचि आचरिजे सधर्म । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु तो ॥ ६४ ॥

"Therefore, perform the prescribed duty as your own Dharma; for by doing so, the supreme goal of life is attained."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले / विहित केलेले
prescribed / ordained
कर्म Noun
Karma
कार्य / कर्तव्य
action / duty
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण करावे
should be performed
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म / योग्य धर्म
righteous duty
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होतो
is attained
परम Adjective
Parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
supreme
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे ध्येय (मोक्ष)
goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रविहित कर्म आहे, तेच आपला स्वधर्म समजून करावे; कारण त्या कर्माच्या आचरणानेच श्रेष्ठ असा मोक्ष प्राप्त होतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या वाट्याला आलेले, शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य (विहित कर्म) कधीही सोडू नये. ते कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता 'स्वधर्म' म्हणून निष्ठेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनातून मुक्त करते आणि जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच 'परम पुरुषार्थ' (मोक्ष) मिळवून देते. कर्म टाळण्यापेक्षा ते योग्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेसाठी न वाचता 'ज्ञान मिळवणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केला, तर त्याला केवळ यशच मिळत नाही तर त्याचे व्यक्तिमत्वही समृद्ध होते.

📌 संदर्भ

या भागात ज्ञानेश्वर महाराज अनासक्त वृत्तीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व आणि त्यातून मिळणारी मोक्षप्राप्ती याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 53

तरी तेथ सेवा तरी कीजे । आणि साष्टांग तरी नमिजे । मग जे जे पुसिजे । ते सांगावे तयां ॥

"There, one should perform service and offer full prostrations; then, whatever is asked, they (the Gurus) shall explain."

सेवा Noun
Seva
शुश्रूषा किंवा सेवा
Service
साष्टांग Adjective
Sashtanga
आठ अंगांसह नमस्कार
Prostration with eight limbs
नमिजे Verb
Namije
नमस्कार करावा
Should bow
पुसिजे Verb
Pusije
विचारावे
Should ask
तयां Pronoun
Tayan
त्यांना (गुरूंना)
To them (the Gurus)

💡 अर्थ

तिथे (गुरूंच्या ठिकाणी) सेवा करावी आणि त्यांना साष्टांग नमस्कार करावा. मग जे काही विचारायचे असेल, ते त्यांना विचारावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञान प्राप्त करण्याची पद्धत सांगतात. ते म्हणतात की, ज्या ठिकाणी आत्मज्ञानाचा अनुभव देणारे सद्गुरू आहेत, तिथे जाऊन त्यांची मनापासून सेवा करावी. अहंकाराचा त्याग करून त्यांना साष्टांग दंडवत घालावा. जेव्हा शिष्य अशा प्रकारे नम्र होतो आणि सेवाभावाने गुरूंच्या जवळ जातो, तेव्हाच त्याला प्रश्न विचारण्याचा अधिकार प्राप्त होतो. अशा नम्र शिष्याने विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे गुरू आनंदाने देतात आणि त्याला ज्ञानबोध करतात. हे केवळ माहिती मिळवणे नसून गुरू-शिष्य परंपरेतील एक पवित्र समर्पण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात एखादी कला किंवा विद्या शिकताना आपल्या मार्गदर्शकांप्रती नम्रता ठेवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला संगीताचे शिक्षण घ्यायचे असेल, तर गुरूंचा आदर केल्यास आणि त्यांच्या सूचनेनुसार सराव (सेवा) केल्यास विद्या लवकर प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

सद्गुरूंना शरण जाऊन ज्ञान कसे प्राप्त करून घ्यावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 244

आणि कूर्माचीं अंगें जैसीं । निवांतें होती आपैसीं । तैसीं इंद्रियें जयाचीं त्यांसीं । वश होती ॥

"And as the limbs of a tortoise are naturally withdrawn, so do the senses of such a person come under their control."

कूर्माचीं Noun
Kurmachi
कासवाची
of a tortoise
अंगें Noun
Ange
अवयव
limbs
निवांतें Adverb
Nivante
शांतपणे किंवा सहज
calmly or naturally
आपैसीं Adverb
Apaishi
आपोआप
automatically
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
senses
वश Adjective
Vash
ताब्यात
under control

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कासव आपली सर्व अंगे स्वतःहून सहजपणे आत ओढून घेते, त्याप्रमाणे ज्याची इंद्रिये त्याच्या ताब्यात असतात, तोच खरा स्थितप्रज्ञ होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे लक्षण सांगताना कासवाचे उदाहरण देतात. कासव जेव्हा संकटाची चाहूल लागते किंवा जेव्हा गरज नसते, तेव्हा आपली मान आणि पाय कवचाच्या आत ओढून घेते. त्याचप्रमाणे, जो साधक विषयांच्या मोहापासून आपली इंद्रिये सहजपणे बाजूला काढू शकतो, त्याचे मन स्थिर झाले आहे असे समजावे. हे इंद्रियदमन जबरदस्तीने नसून ते स्वाभाविक आणि सहज असावे लागते. जेव्हा बुद्धी आत्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा इंद्रिये आपोआपच विषयांकडून निवृत्त होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण सोशल मीडिया किंवा जंक फूडच्या मोहात पडतो, तेव्हा कासवाप्रमाणे स्वतःवर नियंत्रण मिळवून त्यापासून दूर होणे म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, अभ्यासाच्या वेळी मोबाईलचा मोह टाळणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत आहेत, जिथे इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा