←
मंगळवार, 02 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 264

म्हणोनि समर्थें जे जे कीजे । तें तें इतरींही अनुष्ठिजे । तेणें प्रमाणें चालीजे । लोकांतरीं ॥ २६४ ॥

"Therefore, whatever a great man does, that very thing other men also do; whatever standard he sets up, the generality of men follow the same."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा थोर माणसाने
By the capable or great person
कीजे Verb
Kije
करावे
Should do
इतरींही Pronoun
Itarinhi
इतरांनी सुद्धा
By others also
अनुष्ठिजे Verb
Anushthije
आचरणात आणावे
Should practice or follow
प्रमाणें Noun
Pramane
आदर्श किंवा पुरावा म्हणून
As a standard or authority
लोकांतरीं Noun
Lokantari
जगामध्ये किंवा लोकांमध्ये
In the world or among people

💡 अर्थ

म्हणून थोर किंवा सामर्थ्यवान माणसे जे जे काही करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. त्या थोर माणसांच्या वागण्यालाच लोक आदर्श मानून त्याप्रमाणे वागतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा आणि सामाजिक जबाबदारीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे सामान्य जनता बारकाईने पाहत असते. ज्ञानी किंवा समर्थ पुरुषाला स्वतःसाठी कोणतेही कर्म करण्याची गरज नसली, तरी त्याने समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. जर समर्थ व्यक्तीने चुकीचे मार्ग निवडले, तर समाजही भरकटू शकतो. म्हणून, 'लोकाचार' टिकवण्यासाठी आणि सामान्यांना सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी थोरांनी शिस्तीने आणि निष्ठेने आपली कर्तव्ये पार पाडली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच जगासाठी प्रमाण किंवा कायदा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे किंवा कार्यालयातील वरिष्ठ अधिकारी शिस्तीने आणि प्रामाणिकपणे वागले, तर मुले किंवा कर्मचारी त्यांचेच अनुकरण करतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की ज्ञानी आणि समर्थ माणसाचे आचरण समाजासाठी आदर्श ठरते, म्हणून त्यांनी आपली कर्तव्ये चोख बजावली पाहिजेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 123

म्हणोनि अर्जुना हें जाणावें | जे इंद्रियें दमिलीं असावीं | मग आत्मसुख अनुभवावें | सहजेंचि ॥ १२३ ॥

"Therefore, O Arjuna, know this: the senses must be subdued; then the bliss of the Self is experienced effortlessly."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
जाणावें Verb
Janave
समजून घ्यावे
Should know
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये
Senses
दमिलीं Verb
Damili
ताब्यात ठेवलेली / जिंकलेली
Subdued or controlled
आत्मसुख Noun
Atmasukha
स्वतःच्या आत्म्याचा आनंद
Bliss of the self
अनुभवावें Verb
Anubhavave
अनुभव घ्यावा
To experience
सहजेंचि Adverb
Sahajenchi
सहजपणे / आपोआप
Naturally or effortlessly

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, हे लक्षात घे की इंद्रियांवर ताबा मिळवला पाहिजे, मग आत्मसुखाचा अनुभव सहजपणे घेता येतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्य आपल्या इंद्रियांच्या आहारी जातो, तोपर्यंत त्याला बाह्य जगातील अशाश्वत सुखाचा ध्यास असतो. परंतु, जेव्हा साधक जाणीवपूर्वक आपली इंद्रिये ताब्यात ठेवतो (दमन करतो), तेव्हा त्याला स्वतःच्या अंतरात्म्यातील शाश्वत आनंदाची प्रचिती येते. हे आत्मसुख मिळवण्यासाठी बाहेर कुठेही जाण्याची गरज नसते; इंद्रिये जिंकली की ते सुख आपोआप आणि सहजपणे प्रकट होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपल्याला एखाद्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर मोबाईल किंवा इतर विचलित करणाऱ्या गोष्टींवर (इंद्रियांवर) ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण हे करतो, तेव्हा आपल्याला कामात मिळणारे समाधान आणि मानसिक शांती सहज प्राप्त होते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला आत्मसुख प्राप्त करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अटीबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 57

तैसे कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडणे उरे । ते युक्ती पैं सोपारे । दाविली तुज ॥ ५७ ॥

"In the same way, by the support of action, that which remains is the giving up of action; that easy method has been shown to you."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
with the support of
सांडणे Verb
Sandane
त्याग करणे
to relinquish
युक्ती Noun
Yukti
कौशल्य किंवा पद्धत
technique or method
सोपारे Adjective
Sopare
अत्यंत सोपे
very easy
दाविली Verb
Davili
दाखवली
shown

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग करता येतो, ती सोपी युक्ती मी तुला सांगितली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्म करत असतानाच कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे ही एक विशेष कला किंवा 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे आपण हाताने एखादी वस्तू धरतो आणि ती सोडण्यासाठी सुद्धा हाताचीच हालचाल करावी लागते, त्याचप्रमाणे संसारात राहून कर्तव्ये पार पाडत असताना, ती फळाची अपेक्षा न ठेवता केल्यास कर्माचे ओझे राहत नाही. ही सहज आणि सोपी पद्धत म्हणजे कर्मानेच कर्माचा त्याग करणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची अति चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हीच ती 'युक्ती' आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज कर्माच्या बंधनातून मुक्त होऊन कर्म कसे करावे, याचे गुपित अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा