←
मंगळवार, 02 मार्च 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 159

म्हणोनि तूं आतां । उचित कर्म पंडुसुता । आचरावें तत्त्वतां । सांडूनि संगु ॥ १५९ ॥

"Therefore, O Arjuna, perform your rightful duties in truth, casting away all attachment."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
आचरावें Verb
Aacharave
आचरावे किंवा करावे
Should perform
तत्त्वतां Adverb
Tattvata
यथार्थपणे किंवा खरोखर
Truly or in reality
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment

💡 अर्थ

इसलिए हे पांडुपुत्र, तुम आसक्ति को त्यागकर, वास्तव में अपने उचित कर्तव्यों का पालन करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेतील कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते अर्जुनाला 'पंडुसुता' (पांडुपुत्र) म्हणून संबोधून त्याला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आठवण करून देतात. कर्माचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे, तर कर्माच्या फळाची हाव आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडणे म्हणजे खरा त्याग होय. 'तत्त्वतां' या शब्दाचा अर्थ असा की, कर्म केवळ नावापुरते न करता ते मनापासून आणि योग्य पद्धतीने केले पाहिजे. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता करण्यापेक्षा, आपला अभ्यास (कर्तव्य) प्रामाणिकपणे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, खेळताना फक्त जिंकण्यासाठी न खेळता, आपला खेळ सर्वोत्तम कसा होईल याकडे लक्ष देणे म्हणजे 'संग' सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले नैसर्गिक कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 50

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जाहले असे पवित्र । जेथ आले अहोरात्र । देवगण ॥ ५० ॥

"In that way, Kurukshetra became so holy that the hosts of gods frequented it day and night."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
In that manner / Similarly
कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्राची भूमी
The field of Kurukshetra
पवित्र Adjective
Pavitra
पावन किंवा शुद्ध
Holy or Sacred
अहोरात्र Adverb
Ahoratra
दिवस-रात्र
Day and night
देवगण Noun
Devgana
देवांचे समूह
Groups of deities

💡 अर्थ

उसी प्रकार वह कुरुक्षेत्र इतना पवित्र हो गया है कि वहां दिन-रात देवगण आते रहते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्राच्या आध्यात्मिक महत्त्वाचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्र हे केवळ युद्धाचे मैदान नसून ते एक 'धर्मक्षेत्र' आहे. त्याची पवित्रता इतकी श्रेष्ठ आहे की प्रत्यक्ष देव सुद्धा त्या भूमीवर वास्तव्य करण्यासाठी किंवा तेथील घडामोडी पाहण्यासाठी अहोरात्र (दिवस-रात्र) उपस्थित असतात. हे स्थान ईश्वरी शक्तीने भारलेले आहे असे ज्ञानेश्वर माऊली सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण ज्या ठिकाणी राहतो किंवा काम करतो, ते ठिकाण आपल्या चांगल्या कर्माने आणि विचारांनी पवित्र बनवू शकतो. उदाहरणार्थ, जर आपण आपल्या घरात नेहमी नामस्मरण आणि सकारात्मक विचार ठेवले, तर ते घर एखाद्या मंदिरासारखे पवित्र होते आणि तिथे सुख-शांती नांदते.

📌 संदर्भ

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्राच्या दिव्य पवित्रतेबद्दल सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 344

जैसा पूर्णत्वें सरिता । सिंधु जाली पांडुसुता । तैसे कामनेसी सर्वथा । ठावो नाही ॥

"As the river, in its fullness, becomes the ocean, O son of Pandu, so there is no place at all for desire in the wise."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
पूर्णत्वें Adverb
Purnatve
पूर्णपणे
Completely
सरिता Noun
Sarita
नदी
River
सिंधु Noun
Sindhu
समुद्र
Ocean
कामनेसी Noun
Kamanesi
इच्छेला / वासनेला
To desire
ठावो Noun
Thavo
जागा / स्थान
Place

💡 अर्थ

जैसे नदियाँ समुद्र में मिलकर समुद्र ही बन जाती हैं, वैसे ही ज्ञानी पुरुष के मन में कामनाओं के लिए कोई स्थान नहीं बचता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे अनेक नद्या सर्व बाजूंनी येऊन समुद्राला मिळतात, पण समुद्र आपली मर्यादा सोडत नाही आणि त्या नद्यांचे अस्तित्व स्वतःत सामावून घेतो, तसेच आत्मज्ञानी पुरुषाचे असते. त्याच्या अंतकरणात सर्व विषय आणि इच्छा येतात, पण त्या त्याच्या शांतीचा भंग करू शकत नाहीत. तो स्वतःच पूर्णत्वाचा अनुभव घेत असल्यामुळे त्याच्या मनात वेगळी कामना निर्माण व्हायला जागाच उरत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण आपल्या ध्येयावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा बाह्य प्रलोभने आपल्याला विचलित करू शकत नाहीत. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करताना मोबाईल किंवा खेळाचे आकर्षण बाजूला सारून अभ्यासात मग्न होणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुषाच्या मनाची अवस्था कशी असते, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राचे उदाहरण देऊन स्पष्ट करतात की त्याच्या मनात वासनांना थारा नसतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा