←
शनिवार, 07 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 90

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैशीं चित्रींचीं न हालती। चित्रे लिहिलीं॥ ९०॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bring the sense of doership; just as painted figures do not move."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मीपणा किंवा कर्ता असल्याचा भाव
Sense of doership
जैशीं Conjunction
Jaishi
ज्याप्रमाणे
Just as
हालती Verb
Halati
हालचाल करतात
Move
लिहिलीं Adjective
Lihili
काढलेली किंवा रेखाटलेली
Painted or drawn

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण त्या कर्मांचा कर्तेपणा (मी केले हा भाव) येत नाही; जसे चित्रात काढलेली माणसे प्रत्यक्ष हालचाल करत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अलिप्ततेचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखाद्या भिंतीवर किंवा कापडावर चित्रकार विविध हालचाली करणारी चित्रे काढतो, ती चित्रे पाहताना क्रियाशील वाटतात, परंतु प्रत्यक्षात ती हालचाल करत नाहीत किंवा त्यांना त्या क्रियेचा अभिमान नसतो. त्याचप्रमाणे, आत्मज्ञानी पुरुष प्रकृतीच्या प्रेरणेने सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या बुद्धीला 'मी हा कर्ता आहे' असा स्पर्शही होत नाही. त्याचे शरीर जगाच्या व्यवहारात गुंतलेले दिसले तरी त्याचे अंतःकरण कर्माच्या बंधनापासून पूर्णपणे मुक्त असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात एखादे मोठे काम पूर्ण झाल्यावर 'हे मीच केले' असा अहंकार न बाळगता, 'हे ईश्वरी इच्छेने झाले' अशी भावना ठेवल्यास मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना स्वतःच्या नावाचा मोठेपणा न शोधणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माचा कर्तेपणा न स्वीकारता कर्मे कशी करतो, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 55

म्हणौनि बाह्य विषयांचा विसरु । पाडूनि अंतरीं स्थिरु । जो आपणपां आपणुचि एकसरु । संचरला ॥ ५५ ॥

"Therefore, forgetting external objects and becoming steady within, he who has entered into his own self directly."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bāhya
बाहेरील
External
विसरु Noun
Visaru
विसर / त्याग
Forgetfulness / Detachment
स्थिरु Adjective
Sthiru
शांत किंवा अढळ
Steady or Stable
आपुणपां Pronoun
Āpuṇapāṃ
स्वतःमध्ये
In oneself
एकसरु Adverb
Ekasaru
थेट किंवा एकरूप होऊन
Directly or Unified
संचरला Verb
Saṃcaralā
विलीन झाला किंवा संचार केला
Merged or Entered

💡 अर्थ

म्हणून जो बाहेरच्या विषयांचा (मोहाचा) विसर पाडतो, मनात स्थिर होतो आणि स्वतःच्या आत्मस्वरूपातच मग्न राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योग्याच्या अंतःस्थितीचे वर्णन करतात. जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियविषयांचा (शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध) मोह पूर्णपणे सोडून देतो आणि आपले चित्त अंतर्मुख करतो, तोच खऱ्या अर्थाने स्थिर होतो. 'आपणपां आपणुचि' याचा अर्थ असा की, तिथे दुसरा कोणताही विचार उरत नाही; केवळ स्वतःचे आत्मस्वरूप उरते. असा साधक बाह्य जगाचा विसर पाडून स्वतःच्या चैतन्यात एकरूप होऊन जातो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण कामाच्या व्यापात खूप तणावात असतो, तेव्हा थोडा वेळ डोळे मिटून बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित करणे, यामुळे मनःशांती मिळते. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी आजूबाजूच्या गोंधळाकडे दुर्लक्ष करून स्वतःच्या अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतर्यामी स्थिर होणाऱ्या योग्याची स्थिती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 20

म्हणौनि संन्यासु तोचि योगु। हा जाणें पैं सुयोगु। येथें भेदाचा प्रसंगु। मानूं नको॥

म्हणून संन्यास तोच योग आहे, हे तू चांगल्या प्रकारे समजून घे. यामध्ये कोणताही भेद मानण्याचे कारण नाही.

"Therefore, Sanyasa is Yoga itself; know this to be the right path. Do not entertain any thought of difference here."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
संन्यासु Noun
Sanyasu
संन्यास
Renunciation
योगु Noun
Yogu
योग
Yoga
जाणें Verb
Jane
समजून घे
Know or Understand
भेदाचा Noun
Bhedacha
फरकाचा
Of difference
प्रसंगु Noun
Prasangu
प्रसंग किंवा कारण
Occasion or reason

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत हे नीट समजून घे. या दोघांमध्ये फरक आहे असे मानू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (फलाची आशा सोडणे) आणि कर्मयोग (निःस्वार्थपणे कर्म करणे) हे दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेणारे आहेत. वरवर पाहता ते वेगळे वाटले तरी त्यांचे मूळ तत्व एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे, कारण दोघांचेही मन स्थिर असते. अर्जुनाला उपदेश करताना माउली म्हणतात की या दोन मार्गांत द्वैत किंवा भेद पाहणे चुकीचे आहे. कर्माचा त्याग करणे आणि कर्म फलाचा त्याग करणे या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, आपण अभ्यास करताना किंवा काम करताना केवळ निकालाची चिंता न करता, ते काम मनापासून करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा संगम होय. उदाहरणार्थ, खेळाडूने केवळ जिंकण्यासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील तात्विक एकता ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा