←
बुधवार, 04 फेब्रुवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 60

जैसीं सरितांचीं ओघ । मिळणीं सांडिती वेग । मग होती एकार्णव जग । तैसे झाले ॥

"As the currents of rivers, on reaching the confluence, abandon their speed and become the ocean itself, so have they become."

सरितांचीं Noun
saritanchi
नद्यांचे
of rivers
ओघ Noun
ogh
प्रवाह
flow or stream
मिळणीं Noun
milani
संगमावर / मिळाल्यावर
upon merging
सांडिती Verb
sanditi
सोडतात / त्यागतात
abandon or leave
वेग Noun
veg
गती
speed or momentum
एकार्णव Adjective
ekarnav
समुद्राशी एकरूप
one with the ocean

💡 अर्थ

जैसे नदियों की धाराएं समुद्र में मिलने पर अपनी गति और पृथकता छोड़ देती हैं और समुद्र के साथ एक हो जाती हैं, वैसे ही आत्मज्ञानी परमात्मा में विलीन हो जाते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अद्वैत स्थितीचे अत्यंत सुंदर वर्णन करत आहेत. ज्याप्रमाणे अनेक नद्या वेगवेगळ्या दिशांनी आणि वेगवेगळ्या वेगाने वाहत येतात, पण एकदा का त्या समुद्राला मिळाल्या की त्यांचे स्वतंत्र अस्तित्व, नाव आणि वेग संपतो; त्या केवळ समुद्रच बनतात. त्याचप्रमाणे, ज्या साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याचे 'मी'पण किंवा अहंकार पूर्णपणे गळून पडतो. तो व्यक्ती आणि विश्व यांच्यातील द्वैत विसरून परब्रह्माशी एकरूप होतो. हीच खरी संन्यास किंवा योगाची परिपक्व अवस्था आहे जिथे भक्त आणि भगवंत एकच होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या ध्येयासाठी किंवा समाजाच्या कल्याणासाठी काम करतो, तेव्हा आपला वैयक्तिक अहंकार बाजूला ठेवून त्या कार्याशी एकरूप होणे म्हणजे या तत्त्वाचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, संघात खेळताना स्वतःच्या वैयक्तिक विक्रमापेक्षा संघाच्या विजयाला महत्त्व देणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मुक्तीच्या त्या अवस्थेचे वर्णन करत आहेत, जिथे जीवात्मा हा परमात्म्याशी एकरूप होतो आणि त्याचे वेगळेपण संपते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 101

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । जेथ विषयांचे नांव नाहीं । तेथ दुःख कैंचें काई । सांगावें मज ॥ १०१ ॥

"Therefore, Arjuna, see; where there is no name of sense-objects, how can there be any sorrow? Tell me."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pāhīṃ
पहा
Look/Observe
विषयांचे Noun
Viṣayāñcē
इंद्रिय भोगांचे
Of sense objects
नांव Noun
Nāṃva
नाव किंवा अस्तित्व
Name or trace
कैंचें Other
Kaiñcē
कोठून
From where
सांगावें Verb
Sāṅgāvē
सांगावे
Tell/Explain

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन देखो, जहाँ विषयों (इंद्रिय सुखों) का नाम तक नहीं है, वहाँ दुःख कहाँ से आ सकता है? यह तुम मुझे बताओ।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी दुःखाचे मूळ हे इंद्रियांच्या विषयांवरील आसक्तीमध्ये आहे. जेव्हा एखादा साधक आपल्या अंतःकरणातून विषयांची ओढ किंवा वासना पूर्णपणे काढून टाकतो, तेव्हा दुःखाचा उगमच नष्ट होतो. ज्या ठिकाणी विषयांचा स्पर्शही नाही किंवा त्यांचे अस्तित्वही नाही, तिथे दुःखाला जागाच उरत नाही. हे आत्मिक शांतीचे आणि मुक्तीचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर आपण एखाद्या वस्तूवर (उदा. नवीन मोबाईल किंवा गाडी) अति प्रेम केले नाही, तर ती वस्तू खराब झाल्यावर किंवा हरवल्यावर आपल्याला दुःख होत नाही. आसक्ती सोडल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला इंद्रियविषय आणि दुःख यांचा संबंध समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 140

म्हणौनि संशयापरौतें । कांहींच नाहीं पापौतें । हा विनाशाची वाहातें । खांचि पैं गा ॥ १४० ॥

"Therefore, there is nothing more sinful than doubt; it is a flowing pit of destruction."

संशयापरौतें Noun
samshayaparautē
संशयापेक्षा
than doubt
पापौतें Noun
pāpautē
पाप
sin
विनाशाची Noun
vināśācī
नाशाची
of destruction
खांचि Noun
khāñci
खड्डा
pit or ditch
वाहातें Verb
vāhātē
नेणारी किंवा वाहणारी
leading to

💡 अर्थ

इसलिए संशय से बढ़कर कोई पाप नहीं है। यह विनाश की ओर ले जाने वाला एक गहरा गड्ढा है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या प्रगतीमध्ये संशय हा सर्वात मोठा अडथळा आहे. संशयामुळे बुद्धी विचलित होते आणि माणूस योग्य निर्णय घेऊ शकत नाही. संशय हा केवळ मानसिक दोष नसून तो विनाशाकडे नेणारा एक मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा माणूस खोल खड्ड्यात पडला की त्याचे नुकसान होते, तसेच संशयी वृत्ती माणसाचे आध्यात्मिक आणि ऐहिक जीवन उद्ध्वस्त करते. संशय हा ज्ञानाचा शत्रू आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना किंवा कोणतेही काम करताना मनात शंका ठेवू नका. जर तुम्हाला एखाद्या विषयावर संशय असेल, तर तो शिक्षकांना विचारून दूर करा, अन्यथा तो संशय तुमच्या प्रगतीत अडथळा ठरेल. उदाहरणार्थ, परीक्षेत उत्तर माहीत असूनही संशय घेतल्यास चुकीचे उत्तर लिहिले जाऊ शकते.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज संशयाचे घातक परिणाम स्पष्ट करत आहेत. ते सांगतात की संशय हा विनाशाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा