←
शनिवार, 31 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 87

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ कर्म अकर्म होय । आणि अकर्मीं कर्मचि आहे । हे जयासी उमजोनि पाहे । तोचि ज्ञानी ॥

"He who sees inaction in action and action in inaction, he is wise among men, he is a Yogi and a performer of all actions."

कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action
अकर्म Noun
Akarma
निष्क्रियता किंवा फळाची अपेक्षा नसलेले कर्म
Inaction
उमजोनि Verb
Umajoni
समजून घेऊन
Having understood
पाहे Verb
Pahe
पाहतो किंवा अनुभवतो
Sees or perceives
ज्ञानी Noun
Jnani
ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे असा
Enlightened or wise

💡 अर्थ

जो कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म देखता है, वही मनुष्यों में बुद्धिमान है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भगवद्गीतेच्या १८ व्या श्लोकाचा भावार्थ स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः कर्मे करत असतानाही अंतर्यामी अकर्ता राहतो (म्हणजेच कर्माच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही), त्याला कर्मात अकर्म दिसते. याउलट, जो केवळ शरीर शांत ठेवून बसतो पण मनात वासना आणि विचारांचे चक्र चालू ठेवतो, त्याला अकर्मातही कर्मच घडत असते. ही सूक्ष्म दृष्टी ज्याला प्राप्त झाली, तोच खरा बुद्धीमान आणि योगी होय. कर्माचा अहंकार सोडणे हाच खरा ज्ञानमार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे काम करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते केवळ आपले कर्तव्य म्हणून पार पाडणे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती ओझे न मानता आनंदाने करणे, म्हणजे कर्मात अकर्म अनुभवणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गहन फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 95

म्हणोनि कर्माचा विपाकु । तो न शिवेचि तयां एकु । जे अंतरीं विवेकु । जागता असे ॥ ९५ ॥

"Therefore, the ripening of actions does not affect them at all, for within them, discernment remains ever awake."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विपाकु Noun
Vipāku
कर्माचे फळ / परिणाम
Result or consequence of action
शिवेचि Verb
Śiveci
स्पर्श करणे
To touch or affect
विवेकु Noun
Viveku
सारासार विचार / ज्ञान
Discernment or wisdom
जागता Adjective
Jāgatā
सतर्क / जागृत
Awake or alert
अंतरीं Noun
Antarīṃ
मनात / हृदयात
Within the heart or mind

💡 अर्थ

इसलिए कर्मों का फल उन्हें स्पर्श नहीं करता, जिनके हृदय में विवेक की ज्योति सदैव जागृत रहती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत विवेकाचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, ज्या पुरुषाच्या अंतःकरणात सारासार विचार करण्याची शक्ती म्हणजेच 'विवेक' सतत जागृत असतो, त्याला कर्माचे कोणतेही फळ (चांगले किंवा वाईट) स्पर्श करू शकत नाही. असा मनुष्य कर्मे करूनही त्या कर्मांच्या बंधनात अडकत नाही, कारण त्याची दृष्टी आत्मस्वरूपावर स्थिर असते आणि तो स्वतःला कर्माचा कर्ता मानत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणताही निर्णय घेताना घाई न करता 'विवेक' वापरला पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी चुकीचा मार्ग न निवडता कष्टाचा मार्ग निवडणे हा विवेक आहे. असा विवेक ठेवल्यास भविष्यातील संकटांपासून आपण वाचतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष विवेकाच्या बळावर कर्माच्या फळांपासून कसा अलिप्त राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 14

अन्नापासोनि भूतें । पर्जन्यापासोनि अन्न होतें । यज्ञापासोनि पर्जन्यें । येती गा ॥ १४ ॥

"From food, beings are born; from rain, food is produced; from sacrifice, rain comes forth."

अन्नापासोनि Noun
Annapasoni
अन्नापासून
From food
भूतें Noun
Bhute
सजीव प्राणी
Living beings
पर्जन्यापासोनि Noun
Parjanyapasoni
पावसापासून
From rain
होतें Verb
Hote
निर्माण होते
Is produced
यज्ञापासोनि Noun
Yajnyapasoni
यज्ञापासून
From sacrifice
येती Verb
Yeti
येतात
Come/Occur

💡 अर्थ

अन्न से प्राणी उत्पन्न होते हैं, वर्षा से अन्न होता है और यज्ञ से वर्षा होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सृष्टीचक्राचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, सर्व सजीवांचे पोषण अन्नावर अवलंबून असते. हे अन्न पावसावर अवलंबून असते आणि पाऊस हा यज्ञाच्या (कर्माच्या) माध्यमातून प्राप्त होतो. येथे 'यज्ञ' म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नसून, निसर्गाप्रती असलेली आपली कर्तव्ये आणि निस्वार्थ कर्मे असा व्यापक अर्थ आहे. हे एक परस्परपूरक चक्र आहे ज्यामध्ये प्रत्येक घटक दुसऱ्यावर अवलंबून आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण निसर्गाकडून जे घेतो, ते कर्माच्या स्वरूपात परत दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर आपण झाडे लावली (यज्ञ/कर्म), तर पाऊस पडेल आणि आपल्याला अन्न मिळेल. हे पर्यावरणाचे रक्षण करण्याचे महत्त्व सांगते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण निसर्गचक्र आणि सृष्टीचा समतोल राखण्यासाठी स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा