←
बुधवार, 21 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 381

म्हणोनि तूं आतां । उठीं वेगीं पंडुसुता । सांडीं हे व्याकुळता । मानसींची ॥

"Therefore, O son of Pandu, arise now with speed; cast off this mental anguish."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उठीं Verb
Uthi
उठ
Arise / Get up
वेगीं Adverb
Vegi
लवकर / वेगाने
Quickly
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुन)
Son of Pandu
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Discard / Cast away
व्याकुळता Noun
Vyakulata
अस्वस्थता / गोंधळ
Distress / Agitation
मानसींची Adjective
Mansinchi
मनातील
Of the mind

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता लवकर उठ आणि तुझ्या मनातील हा गोंधळ किंवा दुःख सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. जेव्हा अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोहग्रस्त झाला होता, तेव्हा श्रीकृष्ण त्याला सांगतात की, आत्म्याचे स्वरूप समजून घेतल्यावर शोक करण्याचे काहीच कारण उरत नाही. मनातील दुर्बलता आणि व्याकुळता झटकून टाकून आपले कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सज्ज होणे हाच खरा पुरुषार्थ आहे. 'पंडुसुता' असे संबोधून श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय कुळाची आणि पराक्रमाची आठवण करून देत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरतो किंवा गोंधळून जातो, तेव्हा रडत न बसता धैर्याने उभे राहून परिस्थितीचा सामना करावा. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर खचून न जाता, पुन्हा जोमाने अभ्यासाला लागणे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला मनातील दुःख सोडून देऊन युद्धासाठी सज्ज होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 136

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे सधर्म । हेचि परम पुरुषार्थधाम । पाविजे येणें ॥ १३६ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and follow your own duty; for by this, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे किंवा पाळावे
Should practice or perform
सधर्म Noun
Sadharma
स्वधर्म किंवा स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty or righteousness
पुरुषार्थधाम Noun
Purusharthadhama
परम ध्येयाचे किंवा मोक्षाचे स्थान
The abode of the ultimate human goal
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे आपल्या कर्तव्याला (धर्माला) धरून आहे, तेच करावे. या मार्गानेच जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय गाठता येते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने गोंधळून न जाता आपल्या वाट्याला आलेले, शास्त्रशुद्ध आणि योग्य असे कर्म करावे. जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) निष्ठेने पार पाडतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला मोक्षाच्या किंवा परम सुखाच्या दारापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा कंटाळा न करता किंवा फळाची अतिशयोक्ती न करता केलेले कर्तव्य हेच खरे अध्यात्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली जबाबदारी टाळू नये. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या निकालाचा विचार न करता, 'अभ्यास करणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने अभ्यास केला, तर त्याला यश आणि मानसिक समाधान दोन्ही मिळते.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज मोक्षप्राप्तीसाठी स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्म करण्याचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 113

म्हणोनि बाह्य हे विषय । न संडितांही सांडिले होय । जरी अंतरीं होय । विरक्तु पुरुषु ॥

"Therefore, external objects are as good as abandoned, even if not physically left, if the person is internally detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
संडितांही Verb
Sanditahi
सोडले तरी
Even if abandoned
अंतरीं Adverb
Antari
मनामध्ये
Internally / In the heart
विरक्तु Adjective
Viraktu
आसक्ती नसलेला
Detached / Dispassionate

💡 अर्थ

म्हणून जर एखादा माणूस मनातून विरक्त (आसक्ती नसलेला) झाला, तर त्याने बाहेरचे विषय प्रत्यक्ष सोडले नसले तरी ते सुटल्यासारखेच आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या वैराग्याचे लक्षण सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ घरादाराचा किंवा वस्तूंचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे. जर माणसाचे मन विषयांच्या ओढीपासून मुक्त झाले असेल, तर तो संसारात राहूनही संन्यासीच असतो. आंतरिक विरक्ती ही बाह्य त्यागापेक्षा जास्त महत्त्वाची आहे. ज्याचे मन शुद्ध झाले आहे, त्याला बाह्य जग बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक वस्तू वापरतो. जर एखादी वस्तू हरवली किंवा खराब झाली आणि आपल्याला त्याचे दुःख झाले नाही, तर आपण त्या वस्तूबाबत 'अंतरी विरक्त' आहोत असे समजावे. उदाहरणार्थ, मोबाईल वापरणे पण त्याचे व्यसन न लागणे.

📌 संदर्भ

खरा संन्यास आणि वैराग्य हे केवळ बाह्य नसून आंतरिक असते, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा