←
रविवार, 18 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 231

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा न धरितां | आचरावें || २३१ ||

"Therefore, O Archer (Arjuna), do not ever abandon action; but perform it without harboring any hope for the fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
संडवे Verb
Sandave
सोडावे / त्याग करावा
To abandon / leave
सर्वथा Adverb
Sarvatha
कोणत्याही प्रकारे / पूर्णपणे
In any way / completely
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
To perform / practice
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू कर्माचा कधीही त्याग करू नकोस. फक्त फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाड.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्य जोपर्यंत देहधारी आहे, तोपर्यंत त्याला कर्म टाळता येत नाही. कर्माचा पूर्णपणे त्याग करणे अशक्य आहे. म्हणून कर्माचा कंटाळा करून किंवा ते सोडून देऊन चालणार नाही. खरी युक्ती ही आहे की, कर्म तर करायचे पण त्यातून मिळणाऱ्या फळाची हाव किंवा आसक्ती धरायची नाही. जेव्हा आपण 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि 'मला हे फळ मिळावे' ही इच्छा सोडतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला बंधनातून मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या खेळाडूने सामन्याच्या निकालाची (हार-जितीची) चिंता न करता, फक्त आपला खेळ उत्तम खेळण्यावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशाचा विस्तार करताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 32

जेथ आत्मानुभवु थिरावला । तोचि योगु पूर्ण जाहला । मग कर्माचा ठावो पुसला । आपोआप ॥

"Where the experience of the Self has become steady, that Yoga alone is complete; then the trace of Karma is automatically erased."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
आत्मानुभवु Noun
Atmanubhavu
आत्मसाक्षात्कार
Self-realization
थिरावला Verb
Thiravala
स्थिर झाला
Became steady
पूर्ण Adjective
Purna
संपूर्ण
Complete
ठावो Noun
Thavo
अस्तित्व किंवा पत्ता
Trace or existence
पुसला Verb
Pusala
मिटला किंवा नाहीसा झाला
Erased or vanished

💡 अर्थ

जेव्हा माणसाला स्वतःच्या आत्मस्वरूपाचा अनुभव स्थिर होतो, तेव्हाच त्याचा योग पूर्ण झाला असे समजावे. अशा स्थितीत कर्माचे बंधन आपोआप संपून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाच्या पूर्णत्वाचे लक्षण सांगत आहेत. जेव्हा साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' हा अनुभव केवळ बुद्धीने नाही तर प्रत्यक्ष अनुभूतीने स्थिर होतो, तेव्हा तो योग सिद्ध झाला असे मानले जाते. अशा अवस्थेत साधक कर्माच्या पलीकडे जातो. त्याला कर्माची फळे किंवा बंधने बाधत नाहीत, कारण त्याचे 'मी करतो' हे कर्तृत्व संपलेले असते. आत्मज्ञानामुळे कर्माचे अस्तित्वच पुसले जाते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदा. अभ्यास करताना जर आपण विषयाशी एकरूप झालो, तर थकवा जाणवत नाही आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

📌 संदर्भ

श्रीज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात आणि योगाची पूर्णता कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 156

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निधारे । ते युक्ति येणे प्रकारें । दाविली तुज ॥ १५६ ॥

"Therefore, by the support of action, the way action itself is renounced, that skill has been shown to you in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा
Should be abandoned
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चयाने
With certainty
युक्ति Noun
Yukti
कला किंवा पद्धत
Skill or method
दाविली Verb
Davili
दाखवली
Shown

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या आधारानेच कर्माचा त्याग (फळाची आशा सोडणे) कसा करावा, ही युक्ती मी तुला या प्रकारे समजावून सांगितली आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या उपदेशाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे अपरिहार्य आहे, परंतु कर्माच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्म सोडून चालत नाही. उलट, कर्म करत असतानाच 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे, हीच खरी कर्मातून मुक्त होण्याची 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे नौकेच्या साहाय्याने पाणी ओलांडले जाते, त्याचप्रमाणे कर्माच्या साहाय्यानेच (निष्ककाम कर्माने) कर्माचे बंधन तोडता येते, हे गुपित येथे उलगडले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेचा अभ्यास करताना, केवळ निकालाची चिंता न करता पूर्ण एकाग्रतेने अभ्यास करणे आणि आपले कर्तव्य पार पाडणे, हे या युक्तीचे उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची गुप्त युक्ती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा