←
शुक्रवार, 16 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 208

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । जो इंद्रियांतें न जिंके । तो विषयांचेनि कौतुकें । नागविजे गा ॥ २०८ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; he who does not conquer his senses is stripped of his wisdom by the allure of sense-objects."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
इंद्रियांतें Noun
Indriyante
इंद्रियांना
To the senses
जिंके Verb
Jinke
जिंकतो
Conquers
विषयांचेनि Noun
Vishayancheni
विषयांच्या
Of sensory objects
कौतुकें Noun
Kautuke
कौतुकाने किंवा मोहाने
By fascination
नागविजे Verb
Nagavije
लुटला जातो
Is robbed

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवत नाही, तो विषयांच्या मोहामुळे नागवला जातो (त्याचे नुकसान होते).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या साधकाचे आपल्या इंद्रियांवर नियंत्रण नसते, तो बाह्य जगातील विषयांच्या (भोगवस्तूंच्या) आकर्षणात सहज अडकतो. हे विषय सुरुवातीला सुखद वाटतात, पण ते माणसाचे विवेकबुद्धीरूपी धन चोरून नेतात. इंद्रिये जिंकल्याशिवाय आत्मज्ञान प्राप्त होऊ शकत नाही, असे महाराज स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण जिभेवर ताबा ठेवला नाही आणि फक्त चवीसाठी अयोग्य पदार्थ खाल्ले, तर आपले आरोग्य बिघडते. म्हणजेच इंद्रियांवर ताबा नसल्यामुळे आपण आपले आरोग्य गमावतो.

📌 संदर्भ

इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सावध करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 180

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । हे दोन्ही संभ्रम । सांडूनि देईं ॥ १८० ॥

"Therefore, give up the confusion regarding what is proper action and what is improper action."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Proper or prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
अधर्म Noun
Adharma
अयोग्य किंवा चुकीचे वर्तन
Unrighteousness or wrong action
संभ्रम Noun
Sambhrama
गोंधळ किंवा संशय
Confusion or doubt
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Discarding or leaving

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे अयोग्य कर्म आहे, या दोन्हीबद्दलचा गोंधळ तू सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. जेव्हा मनुष्य कर्माच्या फळाची आशा सोडतो, तेव्हा त्याच्या मनात 'काय करावे' (विहित कर्म) आणि 'काय करू नये' (अकर्म किंवा अधर्म) याबद्दल संभ्रम निर्माण होऊ शकतो. महाराज म्हणतात की, तू केवळ तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाड. कर्माच्या स्वरूपाबद्दल किंवा त्याच्या परिणामाबद्दल कोणताही मानसिक गोंधळ मनात ठेवू नकोस. कर्माचे फळ ईश्वराच्या हाती सोपवून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम केल्यावर मला काय फायदा होईल?' असा विचार करण्यापेक्षा 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने पदोन्नतीची चिंता करण्यापेक्षा आपले काम प्रामाणिकपणे पूर्ण करण्यावर लक्ष द्यावे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' या श्लोकाचे निरूपण करताना, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यांमधील मानसिक द्वंद्व सोडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 346

म्हणोनि अर्जुना तूं पाहीं । या संन्यासासारिखें कांहीं । आन दुसरें नाहीं । सुखदायक ॥

"Therefore, O Arjuna, see for yourself; there is nothing else as blissful as this renunciation."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा विचार कर
Look or observe
संन्यासासारिखें Noun
Sannyasasarikhe
संन्यासाप्रमाणे (त्यागाप्रमाणे)
Like renunciation
आन Adjective
Aan
दुसरे किंवा अन्य
Other
सुखदायक Adjective
Sukhadayak
सुख देणारे
Blissful or joy-giving

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू नीट विचार करून बघ, या संन्यासासारखे (फळाची आशा सोडण्यासारखे) दुसरे कोणतेही सुख देणारे साधन नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जेव्हा मनुष्य आपल्या कर्माच्या फळाचा आणि मनातील वासनांचा त्याग करतो, तेव्हा त्याला जे सुख मिळते ते अतुलनीय असते. संन्यास म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नव्हे, तर बुद्धीने आसक्ती सोडणे होय. हेच शाश्वत सुखाचे मूळ आहे. माउली अर्जुनाला सांगतात की, मनाची शांती मिळवण्यासाठी फलाशेचा त्याग करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जेव्हा एखादे काम करतो, तेव्हा त्याच्या निकालाची (रिझल्टची) चिंता न करता केवळ आनंदाने काम केले तर आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेणे.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना आणि अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व पटवून देताना माउली या ओवीची रचना करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा