←
बुधवार, 14 जानेवारी 2032
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 45

तरी तूं आतां अर्जुना । सांडीं हे वासना । न धरीं या अनुष्ठाना । फळहेतूसी ॥

"Therefore, O Arjuna, now discard this desire; do not perform these duties with an eye on the fruit."

सांडीं Verb
Sandi
सोडून दे किंवा त्याग कर
Abandon or discard
वासना Noun
Vasana
फळाची इच्छा किंवा आसक्ती
Desire or attachment to results
अनुष्ठाना Noun
Anushthana
धार्मिक आचरण किंवा कर्म
Performance of a ritual or duty
फळहेतूसी Adverb
Phalahetusi
फळाच्या उद्देशाने
With the motive of reward
धरीं Verb
Dhari
धरणे किंवा मनात ठेवणे
To hold or keep in mind

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम इस फल की इच्छा को त्याग दो और किसी भी कर्म या अनुष्ठान को फल प्राप्ति के उद्देश्य से मत करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते अर्जुनाला सांगतात की, मानवी दुःखाचे मूळ कर्मात नसून कर्माच्या फळाविषयी असलेल्या 'वासनेत' (इच्छेत) आहे. वेदांमध्ये अनेक सकाम कर्मे सांगितली आहेत, परंतु आत्मोन्नतीसाठी माणसाने फळाची आशा सोडून कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा धरतो, तेव्हा आपण कर्माच्या बंधनात अडकतो. म्हणून, केवळ ईश्वराची सेवा किंवा आपले कर्तव्य या भावनेने कर्म करावे, असा हा मोलाचा सल्ला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा नोकरी करताना 'मला किती पगार मिळेल?' किंवा 'माझा पहिला नंबर येईल का?' या चिंतेत राहण्यापेक्षा, आपले काम पूर्ण निष्ठेने आणि आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ बक्षीस जिंकण्यासाठी न खेळता, खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत, त्याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 220

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥

जेणें सांडिलें फळाभिसंधी । जो नित्य तृप्तु निरवधि । जया कर्माचीही बांधी । उरली नाहीं ॥

"He who has cast away the desire for fruits, who is ever content and limitless, for him, the bondage of action remains no more."

सांडिलें Verb
sandile
त्याग केला किंवा सोडले
abandoned or gave up
फळाभिसंधी Noun
phalabhisandhi
फळाची अपेक्षा किंवा हेतू
desire for fruits of action
नित्य Adverb
nitya
नेहमी किंवा सतत
always or eternally
तृप्तु Adjective
truptu
समाधानी
satisfied or content
निरवधि Adverb
niravadhi
अमर्याद किंवा पूर्णपणे
limitless or completely
बांधी Noun
bandhi
बंधन
bondage

💡 अर्थ

जिसने कर्मों के फल की इच्छा त्याग दी है, जो सदैव संतुष्ट रहता है और जिसे कर्मों का कोई बंधन नहीं रहता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जो साधक आपल्या कर्माच्या फळाची आसक्ती पूर्णपणे त्यागून देतो, तो आत्मस्वरूपात सदैव तृप्त असतो. त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही आधाराची किंवा लाभाची अपेक्षा नसते. असा मनुष्य जरी जगाच्या दृष्टीने सर्व प्रकारची कर्मे करत असला, तरी त्याच्या मनात 'मी करतोय' हा अहंकार नसल्यामुळे त्याला कर्माचे फळ किंवा पाप-पुण्य लागत नाही. त्याचे कर्म हे अकर्मासारखेच निष्काम असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला यातून काय मिळेल?' या विचारापेक्षा 'मी हे काम किती उत्तम करू शकतो' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा अभ्यासाच्या प्रक्रियेचा आनंद घेतल्यास त्यांना तणाव जाणवणार नाही.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्म करणाऱ्या व्यक्तीला कर्माचे बंधन कसे लागत नाही, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 35

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः । येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥

आणि जे हे महारथी । तुज बहुमानें मानिती । तेचि तुज मानितील निगुती । पळता देखोन ॥

"And these great warriors, who hold you in high esteem, will surely look down upon you, seeing you flee from the battle."

महारथी Noun
Maharathi
मोठे योद्धे
Great warriors
बहुमानें Adverb
Bahumane
अत्यंत सन्मानाने
With great respect
मानिती Verb
Maniti
मानतात किंवा समजतात
Consider or respect
निगुती Adverb
Niguti
निश्चितपणे
Certainly
पळता Verb
Palata
पळून जाताना
While fleeing
देखोन Verb
Dekhon
पाहून
Having seen
लाघव Noun
Laghav
तुच्छता किंवा हलकेपणा
Disgrace or insignificance

💡 अर्थ

वे महारथी योद्धा, जो तुम्हारा बहुत सम्मान करते हैं, वे समझेंगे कि तुम डर के मारे युद्ध से हट गए हो, और इस प्रकार तुम उनकी दृष्टि में तुच्छ बन जाओगे।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला क्षात्रधर्माची आणि लौकिक प्रतिष्ठेची जाणीव करून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, आजवर भीष्म, द्रोण यांसारख्या महारथींनी तुझा पराक्रम पाहून तुला अत्यंत आदराचे स्थान दिले आहे. पण जर तू आता युद्धाचा त्याग करून पळालास, तर त्यांना वाटेल की तू भीतीपोटी पळ काढला आहेस. ज्यांच्या नजरेत तू महान होतास, त्यांच्याच नजरेत तू अत्यंत क्षुद्र आणि हलका ठरशील. ज्ञानी माणसासाठी मानहानी ही मरणापेक्षाही कठीण असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढल्यास समाजात आपली प्रतिष्ठा कमी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण प्रसंगी आपल्या टीमला सोडून जाणे हे आपल्या प्रतिमेला कायमचा तडा देऊ शकते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की युद्धाचा त्याग केल्यामुळे त्याची थोर योद्ध्यांमध्ये असलेली प्रतिष्ठा कशी नष्ट होईल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा