🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो पुरुष कर्माच्या ठिकाणी अकर्म (म्हणजे मी कर्ता नाही ही भावना) पाहतो आणि अकर्माच्या ठिकाणी कर्म पाहतो, तोच मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे. असा पुरुष बाह्यतः सर्व कर्मे करत असला तरी अंतर्यामी तो कर्माच्या फळापासून अलिप्त असतो. तो आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने त्याला कर्माचे बंधन लागत नाही. तोच खरा योगयुक्त आणि पवित्र पुरुष असून त्याने जीवनाचे सार्थक केले आहे असे समजावे.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता आपले कर्तव्य म्हणून करणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे गहन तत्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज त्या ज्ञानी पुरुषाचे वर्णन करतात जो कर्माच्या बंधनातून मुक्त झाला आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानेश्वरी ग्रंथाचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की हा ग्रंथ म्हणजे केवळ शब्दांची जुळवाजुळव नसून तो शब्द आणि अर्थांचा एक अथांग सागर (रत्नाकर) आहे. यात वेदांतातील कठीण सिद्धांतांचे (प्रमेयांचे) अमृत भरलेले आहे. हे इतके मोठे आणि कठीण कार्य मी केवळ माझ्या सद्गुरू श्री निवृत्तीनाथ यांच्या कृपेमुळेच पूर्ण करू शकलो आहे. यातून त्यांची नम्रता आणि गुरुभक्ती दिसून येते.

आपल्या आयुष्यात मिळालेल्या यशाचे श्रेय आपल्या मार्गदर्शकांना किंवा गुरूंना देणे, हा गुण आपण यातून शिकू शकतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या परीक्षेत मोठे यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानेश्वरी ग्रंथाच्या रचनेचे स्वरूप आणि त्यामागील गुरुकृपेचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे आत्म्याचे अविनाशित्व आणि निर्विकारत्व स्पष्ट करतात. ते सांगतात की, भौतिक जगातील कोणतीही शक्ती आत्म्याला नष्ट करू शकत नाही. शस्त्रे केवळ जड वस्तूंना किंवा शरीराला छेद देऊ शकतात, पण आत्मा हा सूक्ष्म आणि अभेद्य असल्याने त्याला शस्त्रे स्पर्शही करू शकत नाहीत. अग्नी ज्याप्रमाणे लाकूड जाळतो, तसा तो आत्म्याला जाळू शकत नाही कारण आत्मा स्वतःच तेजोरूप आहे. पाणी त्याला भिजवून खराब करू शकत नाही आणि वारा त्याला शोषून घेऊ शकत नाही. थोडक्यात, आत्मा हा निसर्गाच्या पाचही तत्त्वांच्या पलीकडचा आणि शाश्वत आहे.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मृत्यूची किंवा मोठ्या नुकसानीची भीती वाटते, तेव्हा हे ज्ञान आपल्याला धीर देते. उदाहरणार्थ, एखादी प्रिय वस्तू हरवली किंवा शरीराला आजार झाला, तरी आपले मूळ अस्तित्व (आत्मा) सुरक्षित आहे, हे समजल्यास मानसिक शांती मिळते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाचा मोह दूर करण्यासाठी त्याला आत्म्याचे अमरत्व आणि तो कसा अविनाशी आहे, हे समजावून सांगत आहेत.