←
बुधवार, 03 डिसेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 52

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे। जे कर्मचि सांडणे निधारे। ते युक्ती येणे प्रकारे। विवंचिजे॥

"Therefore, by the support of action itself, the way to abandon the bondage of action is explained through this technique."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanche-ni
कर्माच्या
Of action
आधारे Noun
Adhare
आधाराने
With the support
सांडणे Verb
Sandane
त्याग करणे
To abandon
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चयाने
Decisively
युक्ती Noun
Yukti
कला किंवा कौशल्य
Technique or skill
विवंचिजे Verb
Vivanchije
स्पष्ट करणे
To explain

💡 अर्थ

म्हणून, कर्माचा त्याग न करता कर्मात राहूनच कर्माच्या बंधनातून कसे सुटावे, ती युक्ती आता मी तुला सांगतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, कर्मे करणे थांबवणे म्हणजे कर्मसंन्यास नव्हे. तर, कर्मे करत असतानाच त्यातील 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि फळाची आशा सोडणे हीच खरी युक्ती आहे. कर्माच्या आधारानेच कर्माचे बंधन तोडण्याची ही कला अत्यंत सूक्ष्म आहे, जिचे विवेचन या अध्यायात केले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास किंवा नोकरी करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करावे. कामाच्या निकालाची सतत चिंता न करता, कामात पूर्ण लक्ष देणे म्हणजे कर्माच्या आधाराने कर्मबंध तोडणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची कला (युक्ती) समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 266

म्हणोनि इंद्रियें दमिजे । आणि युक्तीनें आपण होइजे । तरीच स्थिरबुद्धि म्हणिजे । अर्जुना तो ॥

"Therefore, one who subdues the senses and becomes established in the Self through skillful means, he alone, O Arjuna, is called a man of steady wisdom."

इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये आणि कर्मेंद्रिये
Sense organs
दमिजे Verb
Damije
ताब्यात ठेवणे किंवा जिंकणे
Subdued or controlled
युक्तीनें Noun
Yuktine
कौशल्याने किंवा विवेकाने
With skill or wisdom
स्थिरबुद्धि Noun
Sthirabuddhi
अढळ किंवा स्थिर बुद्धी असलेला
Steady intellect
आपण Pronoun
Aapan
स्वतः किंवा आत्मस्वरूप
Self

💡 अर्थ

म्हणून ज्याने आपली इंद्रिये जिंकली आहेत आणि जो युक्तीने स्वतःच्या स्वरूपात स्थिर झाला आहे, त्यालाच 'स्थिरबुद्धी' असे म्हणतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, केवळ बाह्यतः इंद्रियांवर ताबा मिळवून चालत नाही, तर बुद्धीने आणि विवेकाने स्वतःच्या आत्मस्वरूपात स्थिर व्हावे लागते. जेव्हा एखादा साधक आपल्या इंद्रियांना विषयांच्या ओढीपासून परावृत्त करतो आणि आपले चित्त आत्मज्ञानाच्या ठिकाणी एकाग्र करतो, तेव्हाच त्याची बुद्धी खऱ्या अर्थाने स्थिर झाली असे समजावे. हे आत्मसंयमाचे आणि मानसिक शांततेचे सर्वोच्च लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण मोबाईल किंवा जंक फूड सारख्या मोहावर नियंत्रण मिळवतो आणि आपल्या अभ्यासावर किंवा कामावर लक्ष केंद्रित करतो, तेव्हा आपण या 'स्थिरबुद्धी'चा सराव करत असतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या काळात मनोरंजनाचे मोह टाळून अभ्यासात मन रमवणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये ज्ञानेश्वर महाराज स्थिरबुद्धी पुरुषाची लक्षणे आणि इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 65

प्रसन्नता लाभे जेथें । दुःख तरी उरे केथें । जैसें गंगेच्या ओघें । मिळती ओढे ॥

"Where tranquility is attained, where can sorrow remain? Just as small streams merge into the flow of the Ganges."

प्रसन्नता Noun
Prasannata
आनंद किंवा चित्ताची शांत अवस्था
Tranquility or happiness
लाभे Verb
Labhe
मिळते किंवा प्राप्त होते
Is obtained
केथें Adverb
Kethe
कोठे
Where
ओघें Noun
Oghe
प्रवाहामध्ये
In the flow
ओढे Noun
Odhe
लहान पाण्याचे प्रवाह
Small streams

💡 अर्थ

जेथे मनाला प्रसन्नता मिळते, तिथे दुःख शिल्लक राहत नाही. ज्याप्रमाणे गंगेच्या प्रवाहात लहान ओढे मिळून जातात आणि गंगेचेच रूप घेतात, तसेच सर्व दुःखे प्रसन्नतेत विरून जातात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत मनाच्या प्रसन्नतेचे महत्त्व सांगतात. जेव्हा माणसाचे मन आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने किंवा ईश्वरी कृपेने प्रसन्न होते, तेव्हा जगातील सर्व दुःखे नाहीशी होतात. गंगेचा प्रवाह जसा विशाल आणि पवित्र असतो, त्यात मिळणारे गढूळ ओढेही गंगेसारखेच पवित्र होतात. त्याचप्रमाणे, प्रसन्न चित्त सर्व कष्टांना आणि दुःखांना आपल्यात सामावून घेऊन त्यांना आनंदाचे रूप देते. ही प्रसन्नता म्हणजे केवळ बाह्य सुख नव्हे, तर अंतरीची शांती आहे जी सर्व द्वैत आणि क्लेश मिटवून टाकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत आणि प्रसन्न ठेवण्याचा प्रयत्न केल्यास दुःखाची तीव्रता कमी होते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता 'पुढच्या वेळी नक्की जमेल' असा सकारात्मक विचार (प्रसन्नता) ठेवल्यास निराशेचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना, मनाची प्रसन्नता प्राप्त झाल्यावर दुःखाचा नाश कसा होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा