←
बुधवार, 19 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 44

म्हणौनि उचितें कर्मे । आचरिजे मनोधर्में । जेणें विरहितु भ्रमें । लोकु चाले ॥ ४४ ॥

"Therefore, perform the appropriate actions with mental resolve, so that the world may proceed without delusion."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchitēṃ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरिजे Verb
Ācharijē
आचरण करावे
Should perform/practice
मनोधर्में Noun
Manōdharmē
मनाच्या धर्माने किंवा निष्ठेने
With mental discipline or devotion
विरहितु Adjective
Virahitu
शिवाय किंवा मुक्त
Without or free from
भ्रमें Noun
Bhramē
भ्रमाने किंवा गोंधळाने
By delusion or confusion
लोकु Noun
Lōku
समाज किंवा लोक
People or society

💡 अर्थ

इसलिए अपने उचित कर्तव्यों का पालन मन लगाकर करें, ताकि सामान्य लोग बिना किसी भ्रम के सही मार्ग पर चल सकें।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून 'लोकसंग्रह' म्हणजे समाजाला योग्य दिशा देण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी किंवा श्रेष्ठ पुरुषांनी आपली विहित कर्मे कधीही सोडू नयेत. जर त्यांनी कर्मे करणे थांबवले, तर सामान्य लोक त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील किंवा संभ्रमात पडतील. समाजातील सुव्यवस्था टिकवण्यासाठी आणि इतरांना प्रेरणा देण्यासाठी, फळाची अपेक्षा न ठेवता आपली कर्तव्ये पार पाडणे आवश्यक आहे. हेच खरे कर्मयोग आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहून आपण इतरांसाठी आदर्श निर्माण करू शकतो. उदाहरणार्थ, जर घरातील मोठ्या व्यक्तींनी वेळेचे पालन केले, तर मुलेही आपोआप शिस्त शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी कर्तव्य पार पाडण्याच्या आवश्यकतेबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 169

म्हणोनि अज्ञानाचेनि मूळें । संशयो हा बळावे बळें । मग तो ज्ञानाचेनि पाजळें । जाळिजे वेगीं ॥ १६९ ॥

"Therefore, due to the root of ignorance, doubt gains strength; then it should be burnt quickly with the flame of knowledge."

अज्ञानाचेनि Noun
Ajnānāceni
अज्ञानामुळे
Due to ignorance
मूळें Noun
Mūḷēṃ
कारणाने किंवा मुळापासून
By the root or cause
संशयो Noun
Saṃśayo
शंका किंवा संशय
Doubt
बळावे Verb
Baḷāve
बळकट होतो किंवा वाढतो
Strengthens or grows
पाजळें Noun
Pājaḷēṃ
प्रकाशाने किंवा ज्योतीने
With the light or flame
जाळिजे Verb
Jāḷije
जाळून टाकावा
Should be burnt
वेगीं Adverb
Vegīṃ
त्वरित किंवा वेगाने
Quickly

💡 अर्थ

अज्ञान की जड़ के कारण संशय बलवान होता है; इसलिए ज्ञान के प्रकाश से उस संशय को शीघ्र ही जला देना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, संशयाचे मुख्य कारण अज्ञान आहे. जोपर्यंत मनुष्याला सत्य स्वरूपाचे ज्ञान होत नाही, तोपर्यंत त्याच्या मनात शंका-कुशंकांचे जाळे विणले जाते आणि हा संशय अधिक बलवान होत जातो. संशय हा प्रगतीच्या मार्गातील सर्वात मोठा शत्रू आहे. ज्याप्रमाणे अंधार केवळ प्रकाशानेच नष्ट होतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या प्रखर तेजाने हा संशय समूळ नष्ट करणे आवश्यक आहे. ज्ञानाचा दिवा पाजळला की संशयाचा अंधकार क्षणात नाहीसा होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवणे हाच त्यावरचा उपाय आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेची भीती वाटत असेल तर अभ्यासाने (ज्ञानाने) ती भीती आणि संशय दूर होतो.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हृदयातील संशय ज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करण्यास सांगतात, त्याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 50

म्हणौनि कर्म तरी कीजे । परि तें फळाशा त्यजिजे । जैसें बीज तरी पेरिजे । परि दग्ध करूनि ॥

"Therefore, perform your duties, but let go of the craving for rewards. It is like sowing a seed that has been parched; it fulfills the act of sowing but does not sprout into further bondage."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or duty
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची इच्छा
Desire for results
त्यजिजे Verb
Tyajije
त्याग करावा
Should be abandoned
बीज Noun
Beej
बी
Seed
पेरिजे Verb
Perije
पेरावे
Should be sown
दग्ध Adjective
Dagdha
भाजलेले किंवा जळलेले
Roasted or burnt

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो अवश्य करें, परंतु उसके फल की आशा का त्याग कर दें। जैसे बीज को भूनकर बोने पर वह अंकुरित नहीं होता, वैसे ही फलासक्ति रहित कर्म बंधन उत्पन्न नहीं करते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत प्रभावी उदाहरण देतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्मे सोडू नयेत, तर ती अगत्याने करावीत. मात्र, ती करताना 'मी हे फळ मिळवण्यासाठी करत आहे' ही बुद्धी सोडून द्यावी. ज्याप्रमाणे एखादे बी विस्तवात भाजले (दग्ध केले) आणि मग ते जमिनीत पेरले, तर त्यातून पुन्हा अंकुर फुटत नाही आणि ते बी संपून जाते; त्याचप्रमाणे फळाची अपेक्षा न ठेवता केलेले कर्म 'अकर्म' होते. असे कर्म करणाऱ्याला संसाराच्या जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात अडकवत नाही, कारण त्या कर्माचे फळ देण्याची शक्ती नष्ट झालेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, उदा. अभ्यास करताना 'मला बक्षीस मिळेल का?' याचा विचार करण्यापेक्षा, केवळ आपले कर्तव्य म्हणून मन लावून अभ्यास करावा. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि यशही मिळते.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही कर्माच्या बंधनातून कसे मुक्त राहावे, याचे मार्गदर्शन माउली या ओवीतून करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा