←
रविवार, 16 नोव्हेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 330

म्हणोनि तूं आतां । कां झुरसी पांडुसुता । हें न विचारीं सर्वथा । धनुर्धरा ॥ ३३० ॥

"Therefore, why do you grieve now, O son of Pandu? Do not think of this at all, O Archer."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
झुरसी Verb
Jhurasi
शोक करतोस / दुःखी होतोस
Grieving / Pining
पांडुसुता Noun
Pāṇḍusutā
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu
सर्वथा Adverb
Sarvathā
अजिबात / सर्व प्रकारे
At all / In every way
धनुर्धरा Noun
Dhanurdharā
धनुष्य धारण करणारा
Archer
विचारीं Verb
Vicārīṃ
विचार करणे
To think / Contemplate

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम क्यों शोक करते हो? इस विषय में बिल्कुल भी विचार मत करो, हे धनुर्धर।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व सिद्ध केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला विचारतात की आता शोक करण्याचे काय कारण उरले आहे? युद्धाच्या प्रसंगी स्वकीयांच्या मृत्यूच्या कल्पनेने व्याकुळ होणे हे अज्ञानाचे लक्षण आहे. 'धनुर्धरा' असे संबोधून श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि कर्तव्याची आठवण करून देत आहेत, जेणेकरून त्याने मोहाचा त्याग करून युद्धासाठी सज्ज व्हावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या अटळ घटनेबद्दल किंवा भूतकाळातील गोष्टींबद्दल विनाकारण चिंता करतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला वर्तमानातील कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करण्यास शिकवते. उदाहरण: परीक्षेत कठीण प्रश्न पाहून घाबरून जाण्याऐवजी, शांत राहून आपल्याला येणारे प्रश्न सोडवण्यावर लक्ष देणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला देहाच्या नश्वरतेबद्दल सांगून, शोक सोडून युद्धरूपी स्वधर्माचे पालन करण्यास प्रवृत्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 9

तरी उचित कर्म सांडावें । कीं अप्रवृत्तीं व्हावें । हें न घडे स्वभावें । कवणे काळीं ॥

तरी उचित कर्म सांडावे । कीं अप्रवृत्ती व्हावे । हे न घडे स्वभावे । कवणे काळी ॥

"Therefore, should one abandon proper action, or become inactive? This can never happen naturally at any time."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Proper or prescribed
सांडावें Verb
Sandave
सोडून द्यावे
To abandon
अप्रवृत्तीं Noun
Apravrutti
निष्क्रियता
Inaction
स्वभावें Adverb
Swabhave
निसर्गतः किंवा स्वभावामुळे
By nature
कवणे काळीं Other
Kavane kali
कोणत्याही वेळी
At any time
घडे Verb
Ghade
घडणे किंवा शक्य होणे
To happen or be possible

💡 अर्थ

उचित कर्मों का त्याग करना या पूरी तरह से निष्क्रिय हो जाना, स्वभाव से कभी भी संभव नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याचा स्वभावच असा आहे की तो कर्माशिवाय राहू शकत नाही. विहित कर्म (जे आपले कर्तव्य आहे) सोडून देणे किंवा पूर्णपणे निष्क्रिय होणे हे निसर्गनियमाच्या विरुद्ध आहे. जोपर्यंत देह आहे, तोपर्यंत प्रकृतीचे गुण माणसाला काही ना काही कृती करायला भाग पाडतात. त्यामुळे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा, ते कर्म फळाची आशा न धरता करणे श्रेष्ठ आहे. केवळ शरीर शांत ठेवल्याने कर्म सुटत नाही, कारण मन आणि बुद्धी सतत कार्यरत असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर एखाद्या विद्यार्थ्याला वाटले की मी अभ्यासच करणार नाही, तरीही त्याचे मन काहीतरी विचार करत राहील किंवा तो इतर काहीतरी कृती करेल. म्हणून, आळस करण्यापेक्षा आपले कर्तव्य (अभ्यास) प्रामाणिकपणे करणे हेच योग्य आहे. उदाहरणार्थ, सुट्टीच्या दिवशीही आपण काही ना काही करत असतोच, कारण पूर्ण निष्क्रियता अशक्य आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे कर्माची अपरिहार्यता स्पष्ट करत आहेत की कोणताही जीव कर्माचा पूर्णपणे त्याग करू शकत नाही.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 44

तैसे ते कुरुक्षेत्र । जे धर्माचे पवित्र । जेथ आले अहोरात्र । सकळ राजे ॥

"Likewise, that Kurukshetra, which is the sacred land of Dharma, where all the kings have assembled day and night."

तैसे Adverb
Taise
त्याप्रमाणे
In that manner / Likewise
कुरुक्षेत्र Noun
Kurukshetra
कुरुक्षेत्राचे मैदान
The field of Kurukshetra
धर्माचे Noun
Dharmache
धर्माचे / कर्तव्याचे
Of righteousness / Of duty
पवित्र Adjective
Pavitra
शुद्ध / पवित्र
Holy / Sacred
अहोरात्र Adverb
Ahoratra
दिवस-रात्र
Day and night
सकळ Adjective
Sakal
सर्व / संपूर्ण
All / Entire
राजे Noun
Raje
राजे / सम्राट
Kings

💡 अर्थ

उसी प्रकार वह कुरुक्षेत्र, जो धर्म की पवित्र भूमि है, वहाँ सभी राजा दिन-रात एकत्रित हुए हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीमध्ये कुरुक्षेत्राच्या भूमीचे महत्त्व सांगत आहेत. कुरुक्षेत्र हे केवळ एक साधे मैदान नसून ते 'धर्मक्षेत्र' आहे, जिथे सत्याचा आणि असत्याचा निवाडा होणार आहे. या पवित्र ठिकाणी संपूर्ण पृथ्वीवरील बलाढ्य राजे आपापल्या बाजूने (पांडव किंवा कौरव) लढण्यासाठी सज्ज झाले आहेत. 'अहोरात्र' या शब्दातून युद्धाची तीव्रता आणि राजांची युद्धासाठीची आतुरता दिसून येते. हे ठिकाण नैतिक संघर्षाचे केंद्र बनले आहे असे ज्ञानेश्वर माऊली सुचवतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात असतो, तेव्हा आपण आपल्या मूल्यांशी (धर्माशी) तडजोड करू नये. उदाहरण: परीक्षेत कॉपी करण्याची संधी असतानाही प्रामाणिक राहणे, हे आपल्या वैयक्तिक 'कुरुक्षेत्रावर' धर्माचे पालन करण्यासारखे आहे.

📌 संदर्भ

महाभारताच्या युद्धाची पार्श्वभूमी सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कुरुक्षेत्राच्या पवित्र भूमीचे आणि तिथे जमलेल्या राजांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा