←
रविवार, 26 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 238

तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥

म्हणोनि तूं आतां । झकविली सांडीं चिंता । धनुष्य घेऊनि हातां । सिद्ध होईं ॥ २३८ ॥

"Therefore, now leave aside this delusive worry; taking the bow in your hands, be prepared."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविली Adjective
Zhakavili
फसवणारी किंवा व्यर्थ
Delusive or vain
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर किंवा सोडून दे
Abandon or discard
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
धनुष्य Noun
Dhanushya
धनुष्य (कर्तव्याचे प्रतीक)
Bow (symbol of duty)
सिद्ध Adjective
Siddha
तयार
Ready or prepared

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, आता तू ही व्यर्थ काळजी सोडून दे आणि हातात धनुष्य घेऊन युद्धासाठी तयार हो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला संदेश स्पष्ट करतात. अर्जुन मोहामुळे आणि संभ्रमामुळे युद्ध करण्यास टाळाटाळ करत होता. महाराज म्हणतात की, ही चिंता 'झकविली' म्हणजे तुला फसवणारी आणि तुझ्या कर्तव्यापासून दूर नेणारी आहे. क्षत्रियाचे परम कर्तव्य म्हणजे अधर्माविरुद्ध लढणे. त्यामुळे मनातील सर्व शंका आणि भीती त्यागून, कृतीसाठी सज्ज होणे हाच एकमेव मार्ग आहे. येथे 'धनुष्य हाती घेणे' म्हणजे केवळ शस्त्र उचलणे नसून आपल्या जबाबदारीचा स्वीकार करणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या मोठ्या कामाला घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपल्या कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करून कामाला सुरुवात करावी. उदाहरण: परीक्षेचा अभ्यास खूप आहे म्हणून रडत न बसता, पुस्तक हातात घेऊन अभ्यासाला सुरुवात करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ आणि भीती सोडून युद्धासाठी तयार होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 128

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥

"Therefore, perform the appropriate actions and the prescribed duties excellently, by renouncing the desire for the fruits."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
विहित Adjective
Vihit
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
आचरावे Verb
Aacharave
आचरण करावे
Should practice
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Renouncing

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे शास्त्रानुसार आपले कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता अतिशय चांगल्या प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार कर्म न करता, जे 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनामध्ये त्या कर्माच्या फळाची कोणतीही हाव किंवा आशा नसावी. जेव्हा आपण फळाचा त्याग करून कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर तेच कर्म ईश्वराची सेवा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेत किती गुण मिळतील या चिंतेत न पडता, केवळ आपला अभ्यास प्रामाणिकपणे आणि उत्तम रीतीने करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे निष्काम कर्मयोगाचे सार स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 196

योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय । सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥

म्हणोनि अर्जुना पाहीं । या कर्माचिया ठायीं । भ्रांती सांडूनि राही । निभ्रांत तूं ॥ १९६ ॥

"Therefore, Arjuna, observe; abandon the delusion regarding this action and remain steadfast without any doubt."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पाहीं Verb
Pahi
पहा किंवा विचार कर
Look or observe
कर्माचिया Noun
Karmachiya
कर्माच्या
Of action
ठायीं Preposition
Thayi
ठिकाणी किंवा बाबतीत
In or regarding
भ्रांती Noun
Bhranti
भ्रम किंवा गोंधळ
Delusion or confusion
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Abandoning or leaving
निभ्रांत Adjective
Nibhrant
संशयरहित किंवा खात्रीशीर
Without doubt or certain

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू या कर्माच्या बाबतीत मनात असलेला गोंधळ सोडून दे आणि पूर्णपणे नि:शंक होऊन राहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, कर्माच्या स्वरूपाबद्दल मानवाच्या मनात अनेकदा संभ्रम असतो. कोणते कर्म करावे आणि कोणते टाळावे, या विचारात माणूस अडकतो. ज्ञानेश्वर म्हणतात की, फळाची आशा सोडून आणि ईश्वराची आज्ञा मानून कर्म केल्यास भ्रांती (गोंधळ) उरत नाही. अर्जुनाने आपल्या कर्तव्याबद्दल साशंक न राहता, बुद्धी स्थिर ठेवून कर्म करावे, असा हा संदेश आहे. येथे 'निभ्रांत' होणे म्हणजे आत्मज्ञानाच्या प्रकाशात कर्माचे खरे स्वरूप समजून घेणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादा निर्णय घेताना भीती किंवा गोंधळ वाटतो, तेव्हा फळाचा विचार न करता आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा निकाल काय लागेल याची चिंता करण्यापेक्षा फक्त अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हे 'निभ्रांत' राहण्याचे लक्षण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माबद्दलचा संभ्रम सोडून देऊन कर्तव्यदक्ष होण्याचा आणि बुद्धी स्थिर ठेवण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा