←
शनिवार, 25 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 46

म्हणोनि उचितें कर्मे । तूं आचरे पां निभ्रमे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform your rightful duties without any doubt; by doing so, one attains the supreme goal of life."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Ucitēṃ
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरे Verb
Ācarē
आचरण कर किंवा कर
Perform or practice
निभ्रमे Adverb
Nibhrame
संशय न धरता
Without any doubt
पुरुषार्थातें Noun
Puruṣārthātēṃ
जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून तू मनात कोणताही संशय न ठेवता तुझी योग्य कर्तव्ये पार पाड. यामुळे तुला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली विहित कर्मे (स्वधर्म) कोणत्याही संभ्रमाशिवाय केली पाहिजेत. जेव्हा माणूस फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि 'मी करतोय' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा तेच कर्म त्याला बंधनातून मुक्त करून परम पुरुषार्थापर्यंत म्हणजेच मोक्षापर्यंत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्माचे शुद्ध भावनेने आचरण करणे श्रेष्ठ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी निकालाची किंवा बक्षिसाची चिंता न करता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की संभ्रम सोडून स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा मार्ग आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 231

स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि । धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥

आणि स्वधर्माचिया दृष्टी । जरी पाहसी तूं किरीटी । तरी यापरौते गोठी । उचित नाही ॥

"And if you look from the perspective of your own duty, O Kiriti, then there is nothing more appropriate than this."

स्वधर्माचिया Noun
Swadharmachiya
आपल्या धर्माच्या/कर्तव्याच्या
of one's own duty
दृष्टी Noun
Drishti
नजरेने/दृष्टिकोनातून
perspective/vision
पाहसी Verb
Pahasi
पाहशील
will see
किरीटी Noun
Kiriti
अर्जुनाचे एक नाव
Arjuna (the crowned one)
यापरौते Adverb
Yaparoute
यापेक्षा अधिक
other than this
गोठी Noun
Gothi
गोष्ट/बाब
matter/thing
उचित Adjective
Uchit
योग्य
appropriate/proper

💡 अर्थ

आणि अर्जुना, जर तू तुझ्या स्वतःच्या कर्तव्याच्या (स्वधर्माच्या) नजरेतून पाहिलेस, तर तुला या युद्धापेक्षा अधिक योग्य असे काहीही दिसणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची जाणीव करून देतात. ते स्पष्ट करतात की, आत्मज्ञानाचा विचार जरी घटकाभर बाजूला ठेवला, तरी व्यावहारिक दृष्टिकोनातून स्वधर्माचे पालन करणे हेच श्रेष्ठ आहे. क्षत्रियासाठी धर्मयुद्ध हे स्वर्गाचे द्वार मानले जाते. आपल्या विहित कर्मापासून परावृत्त होणे हे अधर्म असून, स्वधर्मात राहूनच मनुष्याची आध्यात्मिक प्रगती शक्य आहे. ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की स्वधर्म हाच मनुष्याचा खरा आधार आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण ज्या भूमिकेत आहोत (उदा. पालक, कर्मचारी, नागरिक), त्या भूमिकेतील कर्तव्ये प्रामाणिकपणे पार पाडणे म्हणजे स्वधर्म पाळणे होय. उदाहरणार्थ, संकटाच्या वेळी घाबरून न जाता आपले काम करत राहणे हाच खरा मार्ग आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी गोंधळलेला असताना श्रीकृष्ण त्याला त्याच्या क्षत्रिय कर्तव्याची आणि स्वधर्माची आठवण करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 136

म्हणौनि कर्म तरी कीजे । परि तें कर्मावेगळें देखिजे । जैसें जळीं जळ न भिजे । पद्मपत्र ॥ १३६ ॥

"Therefore, perform actions, but view them as distinct from yourself; just as a lotus leaf in water is never soaked by it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कर्मावेगळें Adjective
Karmāvēgaḷēṃ
कर्मापासून वेगळे किंवा अलिप्त
Distinct or detached from action
देखिजे Verb
Dēkhijē
पाहावे किंवा समजावे
Should be seen or understood
जळीं Noun
Jaḷīṃ
पाण्यामध्ये
In the water
पद्मपत्र Noun
Padmapatra
कमळाचे पान
Lotus leaf

💡 अर्थ

म्हणून कर्म तर करावे, पण ते कर्मापासून अलिप्त राहून करावे. जसे कमळाचे पान पाण्यात असूनही पाण्याने भिजत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अलिप्ततेचा (Detachment) सिद्धांत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्तव्ये अवश्य करावीत, परंतु ती करताना आपण स्वतः त्या कर्माचे कर्ते आहोत असा अहंकार बाळगू नये. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यातच जन्मते आणि पाण्यातच राहते, तरीही पाण्याचा एक थेंबही त्याला स्पर्श करू शकत नाही किंवा त्याला भिजवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष संसारात राहून सर्व कर्मे करतो, पण कर्माच्या फळापासून किंवा बंधनापासून तो मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण आपले सर्वोत्तम योगदान द्यावे, पण निकालाची अति चिंता करू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात काम करताना यश मिळाले किंवा अपयश, दोन्ही परिस्थितीत मनाचे संतुलन राखणे म्हणजे कमळाच्या पानासारखे अलिप्त राहणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनात न अडकता कर्म कसे करतो, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कमळाच्या पानाचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा