←
रविवार, 26 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 327

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हें उचित नव्हे सर्वथा । धनुर्धरा ॥ ३२७ ॥

"Therefore, O son of Pandu, you are deluded now; this is not at all fitting for you, O Archer."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper or appropriate
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे किंवा कोणत्याही प्रकारे
In every way or entirely
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
धनुष्य धारण करणारा
Archer

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता जो गोंधळात पडला आहेस किंवा भुलला आहेस, ते तुला कोणत्याही प्रकारे शोभत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, तू पांडूचा पुत्र आणि एक महान धनुर्धर आहेस. अशा वेळी युद्धाच्या प्रसंगी कर्तव्यापासून विचलित होणे आणि मोहामुळे गोंधळून जाणे (झकविजे) हे तुझ्यासारख्या वीराला अजिबात साजेसे नाही. हे वागणे तुझ्या कुळाला आणि तुझ्या पराक्रमाला सर्वथा अनुचित आहे. येथे 'झकविजे' म्हणजे मायेने किंवा चुकीच्या विचाराने ग्रासले जाणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या महत्त्वाच्या कामात अडथळ्यांमुळे घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला आठवण करून देते की घाबरणे हा उपाय नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी कठीण प्रश्न पाहून गोंधळून न जाता धैर्याने पेपर सोडवणे हेच विद्यार्थ्याचे कर्तव्य आहे.

📌 संदर्भ

युद्धभूमीवर अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला त्याच्या स्वरूपाची आणि कर्तव्याची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 67

तरी अर्जुना हे नवल पाहे । जे आत्मज्ञान कीर आहे । परी तेथेंचि विस्मयो होये । देखिलियावरी ॥

"Therefore, Arjuna, see this wonder; that self-knowledge indeed exists, but there is amazement upon seeing it."

नवल Noun
Naval
आश्चर्य
Wonder/Surprise
आत्मज्ञान Noun
Atmajnan
स्वस्वरूपाचे ज्ञान
Self-knowledge
कीर Particle
Keer
खरोखर
Indeed/Truly
विस्मयो Noun
Vismayo
अचंबा
Amazement
देखिलियावरी Verb
Dekhiliyavari
पाहिल्यावर/अनुभवल्यावर
Upon seeing/experiencing

💡 अर्थ

अर्जुना, हे एक मोठे नवल आहे. आत्मज्ञान हे खरोखर आपल्या जवळच असते, पण ते अनुभवल्यावर माणसाला खूप आश्चर्य वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाचे विलक्षण स्वरूप स्पष्ट करतात. ही ओवी भगवद्गीतेच्या 'आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनम्' (२.२९) या श्लोकावर आधारित आहे. ते म्हणतात की, आत्मा हा आपला मूळ स्वभाव असूनही तो सहजासहजी लक्षात येत नाही. जेव्हा एखाद्या साधकाला गुरुकृपेने आत्मसाक्षात्कार होतो, तेव्हा त्याला प्रचंड आश्चर्य वाटते. हे आश्चर्य अशासाठी की, जे तत्व इतके दिवस आपल्या अगदी जवळ होते, ते आपल्याला का उमजले नाही? आत्मज्ञान हे बुद्धीच्या पलीकडचे असल्याने तिथे केवळ विस्मय उरतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या स्वतःमध्ये असलेल्या सुप्त शक्तींची जेव्हा आपल्याला जाणीव होते, तेव्हा आपल्याला जसे नवल वाटते, तसेच आत्मज्ञानाचे आहे. दैनंदिन जीवनात स्वतःच्या क्षमतांवर विश्वास ठेवणे आणि स्वतःला ओळखण्याचा प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. उदाहरण: एखादा विद्यार्थी स्वतःला अभ्यासात कच्चा मानतो, पण योग्य मार्गदर्शनानंतर जेव्हा तो अव्वल येतो, तेव्हा त्याला स्वतःच्याच बुद्धीचे नवल वाटते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज भगवद्गीतेच्या २.२९ श्लोकावर भाष्य करताना आत्म्याचे गूढ आणि विस्मयकारक स्वरूप अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 60

जैसा नावाचां वेगें । चालतसे असंगें । तो थडियेचेनि लागें । धांवत दिसे ॥

"As by the speed of the boat, one who moves detachedly, appears to be running along the shore."

जैसा Adverb
Jaisa
ज्याप्रमाणे
Just as
नावाचां Noun
Navacha
नावेच्या
Of the boat
वेगें Noun
Vege
वेगाने
With speed
असंगें Adjective
Asange
अलिप्तपणे
Detachedly
थडियेचेनि Noun
Thadiyecheni
काठावरील
On the shore
धांवत Verb
Dhavat
धावताना
Running
दिसे Verb
Dise
दिसतो
Appears

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे नावेतून प्रवास करणारा माणूस स्वतः स्थिर असूनही, नावेच्या वेगामुळे त्याला काठावरील स्थिर वस्तू धावत आहेत असे वाटते, तसेच अज्ञानी माणसाला कर्माचे स्वरूप वाटते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज कर्मातील अकर्म समजून सांगण्यासाठी एक सुंदर दृष्टांत देतात. जेव्हा एखादा मनुष्य नावेमध्ये बसून प्रवास करतो, तेव्हा तो स्वतः हालचाल करत नसतो, तो स्थिर असतो. परंतु नावेच्या गतीमुळे त्याला असे वाटते की काठावरील झाडे किंवा डोंगर वेगाने मागे धावत आहेत. त्याचप्रमाणे, जो ज्ञानी पुरुष असतो, त्याला हे समजते की शरीर, इंद्रिये आणि बुद्धी ही नावेप्रमाणे कर्मे करत आहेत, परंतु आपला आत्मा (स्वयं) हा त्या कर्मांपासून अलिप्त आणि स्थिर आहे. अज्ञानी माणसाला मात्र आत्म्यावर कर्माचा आरोप झाल्यासारखा वाटतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा रेल्वेने प्रवास करतो, तेव्हा आपल्याला बाहेरची झाडे धावताना दिसतात, पण प्रत्यक्षात आपण आणि रेल्वे पुढे जात असतो. यावरून हे शिकावे की बाह्य परिस्थिती कितीही बदलली तरी आपले मन स्थिर ठेवणे शक्य आहे.

📌 संदर्भ

कर्मातील अकर्म आणि अकर्मातील कर्म यातील सूक्ष्म फरक स्पष्ट करण्यासाठी ज्ञानेश्वर महाराज नावेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा