←
शुक्रवार, 03 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 7

जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः । शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ७ ॥

जेथें अर्जुना हें चित्त । आपणयांतें आपणचि पाहत । तें पाहोनि सुखें डुलत । आपणचि होय ॥ ७ ॥

"Where, O Arjuna, this mind sees itself within itself, and seeing that, it sways with joy and becomes that itself."

चित्त Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
पाहत Verb
Pahat
पाहणे किंवा अनुभवणे
Seeing or observing
सुखें Adverb
Sukhen
आनंदाने
With bliss or joy
डुलत Verb
Dulat
तल्लीन होऊन डोलणे
Swaying in ecstasy
आपणचि Pronoun
Aapanachi
स्वतःच
Oneself only

💡 अर्थ

हे अर्जुना, जेव्हा हे मन स्वतःला स्वतःमध्येच पाहते, तेव्हा ते त्या आनंदाने डुलू लागते आणि स्वतःच ते स्वरूप होऊन जाते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ध्यानाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधकाचे चित्त बाह्य जगातील विषयांकडून वळून अंतर्मुख होते, तेव्हा त्याला आत्मस्वरूपाचे दर्शन घडते. हे दर्शन इतके विलक्षण आणि आनंददायी असते की, मन त्या सुखात पूर्णपणे विरघळून जाते. तिथे पाहणारा (साधक) आणि पाहिले जाणारे (आत्मस्वरूप) असा भेद उरत नाही; मन स्वतःच ब्रह्मरूप किंवा आत्मरूप होऊन जाते. हीच खरी समाधी अवस्था आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण खूप तणावात असतो, तेव्हा थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केल्यास आपल्याला आंतरिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी घाबरून न जाता स्वतःच्या क्षमतेवर विश्वास ठेवणे म्हणजे अंतर्मनाचा आनंद मिळवणे होय.

📌 संदर्भ

ध्यानयोगाद्वारे जेव्हा चित्त आत्मस्वरूपात स्थिर होते, तेव्हा मिळणाऱ्या आनंदाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 71

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि विहित जे धर्म । तेचि आचरावे उत्तम । फळाशा सांडूनि ॥ ७१ ॥

"Therefore, perform those actions which are appropriate and those duties which are prescribed, in an excellent manner, by renouncing the desire for results."

उचित Adjective
Uchita
योग्य/परिस्थितीला साजेसे
Appropriate/Proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained
आचरावे Verb
Aacharave
आचरणात आणावे/करावे
Should practice/perform
उत्तम Adverb
Uttama
सर्वश्रेष्ठ रीतीने
Excellently/Perfectly
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा/अपेक्षा
Desire for results
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून/सोडून
Renouncing/Giving up

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे शास्त्रानुसार कर्तव्य आहे, तेच फळाची अपेक्षा न ठेवता उत्तम प्रकारे करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वतःच्या आवडीनिवडीनुसार नव्हे, तर जे कर्म परिस्थितीनुसार 'उचित' (योग्य) आहे आणि जे 'विहित' (शास्त्राने सांगितलेले कर्तव्य) आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना मनात फळाची कोणतीही आशा न ठेवता ते अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाडावे. जेव्हा आपण फळाची चिंता सोडतो, तेव्हाच आपण कर्मात पूर्णपणे एकाग्र होऊ शकतो आणि कर्माचे बंधन आपल्याला बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता, केवळ आपला अभ्यास (कर्तव्य) प्रामाणिकपणे आणि उत्तम प्रकारे करण्यावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, क्रिकेट खेळताना खेळाडूने केवळ चेंडूवर लक्ष केंद्रित करावे, विजयाच्या विचाराने दडपण घेऊ नये.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत की कर्म कसे करावे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 135

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्यलोकीं॥

"Therefore, whatever is done by the great, that very thing is performed by others; whatever they accept as authority, the common people follow."

समर्थें Noun
samarthēṃ
श्रेष्ठ माणसाने
by the capable or great person
अनुष्ठिजे Verb
anuṣṭhijē
आचरणात आणावे
should be practiced
प्रमाण Noun
pramāṇa
आदर्श किंवा नियम
standard or authority
सामान्यलोकीं Noun
sāmānyalōkīṃ
सर्वसामान्य लोकांनी
by common people
कीजे Verb
kījē
करावे
to do or perform

💡 अर्थ

म्हणून श्रेष्ठ माणसे जे जे करतात, त्याचेच इतर लोकही अनुकरण करतात. श्रेष्ठ लोक जे करतात, त्यालाच सामान्य लोक प्रमाण मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर या ओवीत सांगतात की, समाजात जे श्रेष्ठ किंवा समर्थ लोक असतात, त्यांच्या वागण्याचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडून दिले, तर सामान्य लोकही आळशी बनतील. म्हणून, लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श कर्मे केली पाहिजेत. त्यांचे आचरण हेच जगासाठी शास्त्र किंवा नियम बनते. ज्ञानी माणसाने केवळ उपदेश न करता स्वतःच्या कृतीतून आदर्श निर्माण करावा, असा याचा सखोल अर्थ आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या घरातील मोठी माणसे किंवा समाजातील नेते जसे वागतात, तसेच मुले किंवा सामान्य लोक वागतात. म्हणून आपण नेहमी चांगले वागले पाहिजे जेणेकरून इतरांना चांगला आदर्श मिळेल. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी कचरा कुंडीत टाकला, तर मुलेही तेच शिकतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने कर्म का करावे आणि त्याचे समाजावर काय परिणाम होतात, हे श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा