←
शुक्रवार, 03 ऑक्टोबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 226

म्हणोनि कर्माचिया स्थिती । कर्माकर्मे न बाधती । जेथ अर्जुना हे प्रतीति । आरूढली ॥ २२६ ॥

"Therefore, in the state of action, one is not bound by karma or akarma, where, O Arjuna, this realization has been established."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचिया Noun
Karmāciyā
कर्माच्या
Of actions
बाधती Verb
Bādhatī
बाधणे किंवा अडथळा निर्माण करणे
To bind or obstruct
प्रतीति Noun
Pratīti
अनुभव किंवा साक्षात्कार
Realization or experience
आरूढली Verb
Ārūḍhalī
स्थिर झाली किंवा प्राप्त झाली
Established or attained

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जिसे यह आत्म-साक्षात्कार प्राप्त हो गया है, उसे कर्म की किसी भी स्थिति या कर्म-अकर्म से कोई बंधन नहीं होता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जेव्हा साधकाला आत्मस्वरूपाची प्रचिती (अनुभव) येते, तेव्हा तो कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो. देहाद्वारे कर्मे घडत असली तरी, 'मी कर्ता नाही' ही जाणीव त्याच्या ठायी स्थिर झालेली असते. ज्याप्रमाणे स्वप्नातून जागे झाल्यावर स्वप्नातील संकटे माणसाला बाधत नाहीत, त्याप्रमाणे आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माची फळे किंवा कर्माचे दोष चिकटत नाहीत. ही स्थिती म्हणजे कर्मात असूनही अकर्माची स्थिती अनुभवणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मीच हे सर्व करतोय' असा अहंकार न ठेवता, आपले कर्तव्य पार पाडल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या मोठ्या प्रकल्पाचे यश मिळाल्यावर त्याचे श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सर्वांच्या सहकार्याला दिल्यास मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाला कर्माचे बंधन का लागत नाही, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 56

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि जेणें पाविजे परम धर्म । तें आचरतां मनोधर्म । सांडीं पां तूं ॥ ५६ ॥

"Therefore, perform that which is appropriate action and by which the supreme dharma is attained; while practicing it, discard the mental constructs of ego."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य / विहित
Appropriate / Prescribed
परम Adjective
Param
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While performing
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा स्वभाव / अहंकार
Mental attitude / Ego
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Relinquish / Give up

💡 अर्थ

इसलिए जो उचित कर्म है और जिससे परम धर्म की प्राप्ति होती है, उसे करते समय मन के अहंकार और आसक्ति को त्याग दो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निस्वार्थ कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) अत्यंत निष्ठेने पार पाडले पाहिजे. हे कर्म करताना मनाचा जो 'मी करतो' हा अहंकार (कर्तेपणाचा भाव) किंवा 'मला काय मिळेल' ही फळाची अपेक्षा असते, तिला 'मनोधर्म' म्हटले आहे. हा मनोधर्म त्यागून जेव्हा आपण कर्म करतो, तेव्हाच ते कर्म आपल्याला बंधनात न टाकता मोक्षाकडे नेते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा अभ्यास करताना 'मला पहिला नंबर मिळेल का?' या चिंतेत वेळ घालवण्यापेक्षा, केवळ विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निस्वार्थपणे कर्तव्य बजावण्याचा आणि कर्मातील फळाची आशा सोडण्याचा उपदेश करत आहेत, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 343

म्हणोनि तूं आतां । कां झुरसी पांडुसुता । हें न विचारीसी कां चित्ता । आपुलिया ॥ ३४३ ॥

"Therefore, why do you grieve now, O son of Pandu? Why do you not consider this in your own mind?"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झुरसी Verb
Jhurasi
शोक करतोस / झुरतोस
Grieving / pining
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारीसी Verb
Vicharisi
विचार करतोस
Consider / Think
चित्ता Noun
Chitta
मनात / अंतःकरणात
In the mind

💡 अर्थ

इसलिए हे पांडुपुत्र, अब तुम क्यों शोक कर रहे हो? तुम अपने मन में इस बात पर विचार क्यों नहीं करते?

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण म्हणतात की आता शोक करण्याचे कोणतेही कारण उरलेले नाही. अर्जुनाने आपल्या विवेकाचा आणि बुद्धीचा वापर करून या सत्याचा स्वतःच्या मनात विचार करावा. अज्ञानामुळे होणारा मोह सोडून देऊन कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करावे, असा हा गहन आशय आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात अडकतो आणि रडत बसतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला स्वतःच्या बुद्धीने विचार करायला शिकवते. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तर रडत न बसता, आपण कुठे कमी पडलो याचा शांतपणे विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या अनावश्यक शोकाबद्दल विचारत आहेत आणि त्याला विवेकाने विचार करण्यास प्रवृत्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा