←
शनिवार, 27 सप्टेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 180

म्हणौनि समर्थें येणें मार्गें। चालावें लागे। विशेषेंकरूनि सांगें। लोकांलागीं॥ १८०॥

"Therefore, the capable one must walk this path, especially for the sake of the people."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthēṃ
सामर्थ्यवान किंवा ज्ञानी व्यक्तीने
By the capable or wise person
मार्गें Noun
Mārgēṃ
मार्गाने
By the path
चालावें Verb
Cālāvēṃ
आचरण करावे
Should walk or act
लोकांलागीं Noun
Lōkāṃlāgīṃ
लोकांसाठी
For the sake of people

💡 अर्थ

म्हणून सामर्थ्यवान किंवा ज्ञानी माणसाने याच मार्गाने (कर्तव्य पालनाच्या मार्गाने) चालले पाहिजे, विशेषतः लोकांसाठी आदर्श निर्माण करण्यासाठी.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो पुरुष ज्ञानी आहे किंवा ज्याच्याकडे अधिकार आहे, त्याने आपले विहित कर्म कधीही सोडू नये. जरी त्याला स्वतःसाठी काही मिळवायचे नसले, तरी समाजाला योग्य दिशा दाखवण्यासाठी त्याने शिस्तीने आणि निष्ठेने आपले कर्तव्य पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी माणसाने कर्म सोडले, तर सामान्य लोकही त्याचे अनुकरण करून आळशी बनतील. समाजाचे स्वास्थ्य टिकवण्यासाठी समर्थांनी कर्माचा त्याग न करता ते अधिक चांगल्या प्रकारे करून दाखवावे लागते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळून इतरांसमोर उदाहरण ठेवले पाहिजे. उदाहरणार्थ, शाळेच्या कॅप्टनने स्वतः कचरा उचलला तर इतर मुले त्याचे आपोआप अनुकरण करतात.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुषाने समाजाला मार्गदर्शन करण्यासाठी स्वधर्माचे पालन का करावे, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 322

म्हणौनि तोचि स्थिरप्रज्ञु । जो इंद्रियांचा निग्रहो करी । आणि विषयांतें विसरोनि । आत्मसुखीं निमग्न राहे ॥

"Therefore, he alone is of steady wisdom, who restrains his senses and, forgetting the objects of the senses, remains absorbed in the bliss of the Self."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
स्थिरप्रज्ञु Adjective
Sthitaprajnu
स्थिर बुद्धी असलेला
One with steady wisdom
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
ज्ञानेंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
ताबा किंवा संयम
Restraint or control
विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांच्या विषयांना
Sensory objects
विसरोनि Verb
Visaroni
विसरून
Forgetting
आत्मसुखीं Noun
Atmasukhi
आत्म्याच्या आनंदात
In the bliss of the self
निमग्न Adjective
Nimagna
पूर्णपणे मग्न
Absorbed

💡 अर्थ

म्हणून तोच खरा स्थिर बुद्धीचा माणूस आहे, जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवतो आणि बाह्य विषयांचा मोह सोडून स्वतःच्या आत्मिक सुखात मग्न राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे तोच खरा योगी. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती माणसाला विषयांकडे खेचतात. जो माणूस या इंद्रियांना आवरतो आणि विषयांच्या मोहातून मुक्त होतो, त्यालाच आत्मसुखाचा अनुभव येतो. हे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसते, तर ते अंतरात्म्यात असते. जेव्हा साधक बाह्य जगातील सुखाचा शोध थांबवून स्वतःच्या स्वरूपात विलीन होतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हाच खरा 'स्थिरप्रज्ञ' होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनावर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासात मन लावणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपल्याला दीर्घकालीन यश आणि समाधान मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 49

म्हणोनि तूं अर्जुना | सांडीं हा मनःकल्पना | मग या कर्मबंधना | न पडसी तूं || ४९ ||

"Therefore, O Arjuna, give up these mental imaginations; then you will not be trapped by the bonds of action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Saandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
मनःकल्पना Noun
Manah-kalpana
मनातील संकल्प किंवा इच्छा
Mental constructs or desires
कर्मबंधना Noun
Karmabandhana
कर्माचे बंधन
Bondage of action
न पडसी Verb
Na Padasi
पडणार नाहीस
Will not fall into

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनातील या कल्पना किंवा फळाची आशा सोडून दे; मग तुला कर्माचे कोणतेही बंधन लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म स्वतःहून कोणालाही बांधत नाही, तर कर्मामागे असलेली फळाची इच्छा आणि 'मी करतो' हा अहंकार (मनःकल्पना) माणसाला जखडून ठेवतो. जेव्हा मनुष्य आपल्या मनातील संकल्प-विकल्प आणि फळाची आसक्ती सोडून देतो, तेव्हा तो कर्म करूनही त्याच्या परिणामांपासून अलिप्त राहतो. हीच निष्काम कर्मयोगाची गुरुकिल्ली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला याचे काय मिळेल?' हा विचार करण्याऐवजी 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न धावता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास परीक्षेचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही त्यात न अडकता मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करताना माउली अर्जुनाला मनातील संकल्प सोडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा