←
शनिवार, 20 सप्टेंबर 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 190

म्हणौनि आत्मबोधाचां प्रकाशें । जेथ अविद्याजात नाशे । तेथ द्वैत कायसें । उरेल सांगे ॥ १९० ॥

"Therefore, in the light of self-realization, where the entire mass of ignorance perishes, how can duality remain there?"

आत्मबोधाचां Noun
Atma-bodhacham
आत्मज्ञानाच्या
of self-knowledge
प्रकाशें Noun
Prakashem
प्रकाशाने
by the light
अविद्याजात Noun
Avidyajata
अज्ञानाचा समूह
collection of ignorance
नाशे Verb
Nashe
नष्ट होते
is destroyed
द्वैत Noun
Dvaita
दोनपणा किंवा भेदभाव
duality
उरेल Verb
Urela
शिल्लक राहील
will remain

💡 अर्थ

म्हणून आत्मज्ञानाच्या प्रकाशाने जिथे सर्व प्रकारचे अज्ञान नष्ट होते, तिथे द्वैत (भेदभाव) कसा काय शिल्लक राहील? तो राहतच नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मसाक्षात्काराची अवस्था स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे सूर्य उगवल्यावर अंधाराचा लवलेशही उरत नाही, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला 'मी कोण आहे' याचे खरे ज्ञान (आत्मबोध) होते, तेव्हा त्याच्या मनातील अविद्या किंवा अज्ञान पूर्णपणे नष्ट होते. अज्ञान नष्ट झाले की 'मी' आणि 'हे जग' किंवा 'मी' आणि 'परमेश्वर' असा जो वेगळेपणाचा भास (द्वैत) असतो, तो संपतो. सर्वत्र एकाच चैतन्याचा अनुभव येतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे पूर्ण ज्ञान मिळवतो, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि संभ्रम (अज्ञान) दूर होतो. उदाहरणार्थ, दोरीला साप समजून घाबरणे हे अज्ञान आहे, पण प्रकाशात ती दोरी आहे हे कळताच भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झाल्यावर द्वैताचा भास कसा नष्ट होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 101

म्हणौनि उचित कर्म । जेणे पाविजे परम धर्म । ते आचरावे सप्रेम । यथाविधी ॥ १०१ ॥

"Therefore, perform the appropriate duty, which leads to the highest righteousness, with love and in the prescribed manner."

म्हणौनि Adverb
Mhanauni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Right
पाविजे Verb
Pavije
मिळते / प्राप्त होते
Is attained
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह / आवडीने
With love / Affectionately
यथाविधी Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे / योग्य पद्धतीने
According to rules / Methodically

💡 अर्थ

म्हणून जे आपले योग्य कर्तव्य आहे, ज्याने आपल्याला श्रेष्ठ धर्माची प्राप्ती होते, ते काम प्रेमाने आणि योग्य पद्धतीने करावे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (स्वधर्म) कधीही टाळू नये. जे कर्म केल्याने आपली प्रगती होते आणि जे समाजासाठी योग्य आहे, तेच 'उचित कर्म' होय. असे कर्म केवळ नाईलाज म्हणून न करता, ते मनापासून आवडीने आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने (यथाविधी) पूर्ण करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य भक्तीभावाने आणि योग्य रीतीने करतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला ईश्वरापर्यंत पोहोचवण्याचे साधन बनते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जे काही काम करतो, मग ते अभ्यास असो किंवा नोकरी, ते ओझे न मानता आनंदाने आणि पूर्ण निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या ओढीने आणि शिस्तीने अभ्यास करणे म्हणजे 'सप्रेम यथाविधी' कर्म होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून योग्य कर्म कसे करावे याचे मार्गदर्शन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 233

म्हणौनि तूं पां धनुर्धरा | या कर्मातें न संडवे सर्वथा | परि फळाची आशा सांडूनि | आचरावें || २३३ ||

"Therefore, O Archer, do not ever abandon action; but perform it by renouncing the hope for its fruit."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
कर्मातें Noun
Karmate
कर्माचा / कामाचा
To the action / duty
संडवे Verb
Sandave
त्याग करावा / सोडावे
Should abandon
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
आशा Noun
Aasha
अपेक्षा / इच्छा
Desire / Expectation
आचरावें Verb
Aacharave
आचरण करावे / करावे
Should perform / practice

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू कर्माचा त्याग करू नकोस, फक्त फळाची अपेक्षा न ठेवता आपले काम करत राहा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचा उपदेश करत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्म करणे टाळता येत नाही, कारण प्रकृतीचा स्वभावच कर्माचा आहे. म्हणून कर्माचा त्याग करणे हा उपाय नसून, कर्म करण्याच्या पद्धतीत बदल करणे आवश्यक आहे. कर्माचे फळ आपल्याला मिळेलच अशी आसक्ती किंवा हव्यास सोडून जेव्हा आपण आपले विहित कर्तव्य पार पाडतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. हेच खऱ्या अर्थाने कर्मयोग आचरणे होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना, जसे की अभ्यास करताना, केवळ 'पहिला नंबर येईल का?' याचा विचार न करता विषयाच्या ज्ञानासाठी मन लावून अभ्यास करणे म्हणजे फळाची आशा सोडून कर्म करणे होय.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या तिसऱ्या अध्यायावरील भाष्यात, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की कर्तव्य करणे अनिवार्य आहे, परंतु फळाची आसक्तीच बंधनास कारणीभूत ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा