←
बुधवार, 18 जून 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 52

तंव तो कुरुवृद्धु पितामहू । जो प्रतापाचा अगाधु । जैसा गर्जता मेघू । क्षोभला असे ॥ ५२ ॥

"Then that elder of the Kurus, the grandfather, who is of unfathomable prowess, roared like a thundering cloud."

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
कुरुवृद्धु Noun
Kuruvruddhu
कुरुवंशातील ज्येष्ठ
Elder of the Kuru clan
पितामहू Noun
Pitamahu
आजोबा (भीष्म)
Grandfather (Bhishma)
प्रतापाचा Adjective
Pratapacha
पराक्रमाचा
Of valor
अगाधु Adjective
Agadhu
अफाट / अथांग
Immense / Unfathomable
गर्जता Adjective
Garjata
गर्जना करणारा
Thundering
मेघू Noun
Meghu
ढग
Cloud
क्षोभला Verb
Khshobhala
खवळलेला / गर्जलेला
Agitated / Roared

💡 अर्थ

त्यावेळी कुरुवंशातील सर्वात ज्येष्ठ असलेले भीष्म पितामह, जे अत्यंत पराक्रमी आहेत, ते गर्जना करणाऱ्या ढगाप्रमाणे जोरात ओरडले (सिंहनाद केला).

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत भीष्म पितामहांच्या अफाट शक्तीचे आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन करतात. दुर्योधनाचा निरुत्साह पाहून आणि त्याला धीर देण्यासाठी, कुरुवंशाचे आधारस्तंभ असलेल्या भीष्मांनी युद्धाची घोषणा करण्यापूर्वी मोठा सिंहनाद केला. त्यांच्या या आवाजाची तुलना आकाशात कडाडणाऱ्या पावसाळी ढगांशी केली आहे. हे त्यांच्या अगाध प्रतापाचे आणि युद्धाप्रती असलेल्या त्यांच्या निष्ठेचे प्रतीक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्या समूहाचा उत्साह कमी होतो, तेव्हा प्रमुखाने आपल्या आत्मविश्वासाने आणि शब्दांनी इतरांमध्ये ऊर्जा भरली पाहिजे. उदाहरण: एखाद्या कठीण प्रकल्पाच्या वेळी टीम लीडरने भीष्मांसारखा ठाम निर्धार व्यक्त करणे.

📌 संदर्भ

कौरव सैन्याचा उत्साह वाढवण्यासाठी कुरुवृद्ध भीष्म पितामहाने युद्धाचा शंख फुंकण्यापूर्वी केलेल्या सिंहनादाचे वर्णन या ओवीत आले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 85

जेणें अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

जेणे अंतरीं सुख देखिलें । जो आत्मबोधें सुखावला । तोचि परब्रह्म जाहला । देहींच असतां ॥

"He who has seen happiness within, who is comforted by self-knowledge, he alone has become Parabrahma, while still in the body."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
The one who
अंतरीं Noun
Antari
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
देखिलें Verb
Dekhile
पाहिले किंवा अनुभवले
Saw or experienced
आत्मबोधें Noun
Aatmabodhe
आत्मज्ञानाने
By self-knowledge
सुखावला Verb
Sukhavala
आनंदी झाला
Became happy
परब्रह्म Noun
Parabrahma
परमात्मा किंवा सर्वोच्च तत्व
The Supreme Reality
देहींच Noun
Dehicha
शरीरात असतानाच
While still in the body

💡 अर्थ

ज्याला आपल्या स्वतःच्या मनातच सुख सापडले आहे आणि जो आत्मज्ञानाने आनंदी झाला आहे, तो या शरीरात असतानाच प्रत्यक्ष परब्रह्म स्वरूप बनतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'जिवन्मुक्ताची' स्थिती स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मनुष्याला बाह्य विषयांमध्ये सुख शोधण्याची गरज उरत नाही आणि ज्याने आपल्या अंतरात्म्यातच शाश्वत आनंदाचा अनुभव घेतला आहे, तो पुरुष धन्य आहे. आत्मज्ञानामुळे ज्याचे मन शांत आणि तृप्त झाले आहे, तो देहधारी असूनही ईश्वराशी (परब्रह्माशी) एकरूप झालेला असतो. त्याला मोक्षासाठी मृत्यूची वाट पाहावी लागत नाही, तो जिवंतपणीच मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण बाह्य वस्तूंच्या (उदा. नवीन खेळणी किंवा कपडे) मोहात न पडता आपल्या अभ्यासात आणि चांगल्या कामात समाधान मानतो, तेव्हा आपण या ओवीचा अर्थ जगत असतो. उदाहरण: परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यासाठी प्रामाणिकपणे अभ्यास केल्यावर मिळणारे समाधान हे अंतरीचे सुख आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आत्मज्ञानी आणि अंतर्बाह्य सुखी झालेल्या पुरुषाच्या लक्षणांचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 23

हे शब्दब्रह्म अशेषा । जेथूनि प्रसवले सुवेषा । तेथूनि हे मतिलेषा । लाभु जाहला ॥ २३ ॥

"From where the entire Shabdabrahma (Vedas) manifested in a beautiful form, from that same source, this trace of intellect has gained its light."

शब्दब्रह्म Noun
Shabdabrahma
वेद किंवा ईश्वरी वाणी
The Vedas or divine sound
अशेषा Adjective
Ashesha
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entire or without remainder
प्रसवले Verb
Prasavale
निर्माण झाले किंवा जन्मले
Originated or manifested
सुवेषा Adjective
Suvesha
सुंदर रूपाने
In a beautiful form
मतिलेषा Noun
Matilesha
बुद्धीचा अल्प अंश
A small trace of intellect
लाभु Noun
Labhu
प्राप्ती किंवा फायदा
Gain or benefit

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणाहून संपूर्ण वेद (शब्दब्रह्म) सुंदर रूपाने निर्माण झाले, त्याच ठिकाणाहून माझ्या बुद्धीला हा थोडासा लाभ (ज्ञान) मिळाला आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सद्गुरूंच्या किंवा त्या मूळ परमतत्त्वाच्या अगाध सामर्थ्याचे वर्णन करत आहेत. ते म्हणतात की, ज्या परमतत्त्वापासून संपूर्ण वेदांची (शब्दब्रह्माची) निर्मिती झाली, त्याच अफाट ज्ञानसागरातून माझ्या अल्प बुद्धीला हे ज्ञानेश्वरी रचण्याचे स्फुरण मिळाले आहे. हे ज्ञान माझे स्वतःचे नसून त्या मूळ स्रोताचा तो एक छोटासा अंश आहे, अशी अत्यंत नम्र भावना ते येथे व्यक्त करतात. हे गुरूकृपेचे महत्त्व अधोरेखित करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला मिळणारे यश किंवा ज्ञान हे केवळ आपले नसून ते आपल्या गुरूंच्या किंवा मोठ्या शक्तीच्या मार्गदर्शनाचा भाग आहे, ही नम्रता बाळगावी. उदाहरण: परीक्षेत उत्तम गुण मिळाल्यावर, ते शिक्षकांनी दिलेल्या ज्ञानाचा अंश आहे हे मान्य करणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या सुरुवातीला मंगलाचरणात संत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मूळ स्रोताचे (गुरूंचे) स्तवन करत आहेत आणि आपली बुद्धी त्याच प्रकाशाचा एक अंश असल्याचे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा