←
बुधवार, 12 मार्च 2031
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 284

यावानर्थ उदपाने सर्वतः सम्प्लुतोदके । तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥

जैसा पूर्ण जलाशयु । तो सर्वही कामे सरे । तैसा ज्ञानियाचा जो निश्चयो । तो सर्वही अर्थासी पुरे ॥

"As a full reservoir serves all purposes, so the conviction of a wise man fulfills all needs."

जलाशयु Noun
Jalashayu
पाण्याचा मोठा साठा किंवा तलाव
A large reservoir or lake
कामे Noun
Kame
गरजा किंवा हेतू
Purposes or needs
सरे Verb
Sare
पूर्ण होतात
Are fulfilled
ज्ञानियाचा Noun
Jnaniyacha
आत्मज्ञानी पुरुषाचा
Of the enlightened person
निश्चयो Noun
Nishchayo
ठाम विश्वास किंवा बोध
Conviction or determination
अर्थासी Noun
Arthasi
प्रयोजनांना किंवा फळांना
To the purposes or meanings
पुरे Verb
Pure
पुरेसा होतो
Suffices

💡 अर्थ

जैसे एक बड़े जलाशय से सभी आवश्यकताएं पूरी हो जाती हैं, वैसे ही एक ज्ञानी पुरुष का निश्चय सभी उद्देश्यों को सिद्ध कर देता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याप्रमाणे एखाद्याला तहान लागली असेल, स्नान करायचे असेल किंवा शेती करायची असेल, तर एका मोठ्या जलाशयामुळे त्याच्या या सर्व गरजा एकाच ठिकाणी भागतात; त्याला वेगवेगळ्या विहिरींकडे धाव घेण्याची गरज उरत नाही. त्याचप्रमाणे, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, त्याला वेदांमधील वेगवेगळ्या कर्मकांडांची किंवा लहान-सहान फळांची गरज उरत नाही. त्याचा 'निश्चय' (आत्मबोध) हाच इतका व्यापक असतो की त्यात सर्व प्रकारचे पुरुषार्थ आणि आनंद सामावलेले असतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात मूळ तत्त्व किंवा ध्येय साध्य झाले की इतर छोट्या गोष्टी आपोआप साध्य होतात. उदाहरण: जर एखाद्या विद्यार्थ्याने विषयाचा मूळ गाभा (Concept) नीट समजून घेतला, तर त्याला परीक्षेतील प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर वेगळे पाठ करण्याची गरज उरत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीची बुद्धी कशी स्थिर आणि परिपूर्ण असते, हे सांगताना माउली जलाशयाचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 34

कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जेथ अर्जुना कर्माचां ठायीं । कर्माभावोचि दिसे पाहीं । आणि अकर्मामाजीं सर्वही । कर्मचि असे ॥३४॥

"Where, O Arjuna, in the place of action, non-action is seen; and in non-action, all action exists."

कर्माचां Noun
karmācāṃ
कर्माच्या
of action
ठायीं Noun
ṭhāyīṃ
ठिकाणी
at the place of
कर्माभावोचि Noun
karmābhāvocī
कर्माचा अभावच
absence of action
दिसे Verb
dise
दिसतो
appears/sees
अकर्मामाजीं Noun
akarmāmājīṃ
अकर्मामध्ये
in non-action
असे Verb
ase
असते
is/exists

💡 अर्थ

जो मनुष्य कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म देखता है, वही मनुष्यों में बुद्धिमान है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या सूक्ष्म गतीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, देहाने कर्मे होत असतानाही ज्याची बुद्धी 'मी कर्ता नाही' या आत्मस्वरूपात स्थिर असते, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो बाहेरून काहीही न करता शांत बसलेला दिसतो, पण ज्याच्या मनात वासना आणि संकल्प-विकल्पांचे चक्र चालू असते, तो अकर्मातही कर्मच करत असतो. ही दृष्टी प्राप्त झालेला पुरुषच खरा योगी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे फळाच्या अपेक्षेने करत नाही' असा भाव ठेवल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ गुणांसाठी नाही तर ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करणे हे कर्मातील अकर्म आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील सूक्ष्म आणि गहन फरक समजावून सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 99

म्हणोनि कर्माचा विटाळु । न शिवेचि तयां निर्मळु । जे अंतरीं सुकाळु । बोधाचा जाहला ॥ ९९ ॥

"Therefore, the stain of karma does not touch those pure ones, in whose hearts the abundance of enlightenment has occurred."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
विटाळु Noun
Viṭāḷu
दोष किंवा अशुद्धता
Impurity or stain
निर्मळु Adjective
Nirmaḷu
अत्यंत स्वच्छ किंवा पवित्र
Pure or stainless
अंतरीं Noun
Antarīṃ
हृदयात किंवा मनात
Within the heart or mind
सुकाळु Noun
Sukāḷu
भरभराट किंवा सुबत्ता
Abundance or plenty
बोधाचा Noun
Bodhācā
ज्ञानाचा किंवा आत्मज्ञानाचा
Of spiritual knowledge

💡 अर्थ

इसलिए, उन निर्मल आत्माओं को कर्मों का दोष स्पर्श नहीं करता, जिनके हृदय में आत्मज्ञान का पूर्ण प्रकाश फैल गया है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्या साधकाच्या अंतःकरणात 'आत्मबोध' किंवा स्वरूपाचे ज्ञान पूर्णपणे जागृत झाले आहे, तो पुरुष अत्यंत शुद्ध होतो. अशा ज्ञानी पुरुषाला कर्माची बाधा होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला अंधाराचा स्पर्श होत नाही, त्याप्रमाणे ज्याच्या मनात ज्ञानाचा सुकाळ (भरभराट) झाला आहे, त्याला कर्माचे फळ किंवा त्यातील पाप-पुण्य चिकटत नाही, कारण त्याचा 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार नष्ट झालेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना जर आपण 'मी' पणा सोडून आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता काम केले, तर त्या कामाचा ताण आपल्याला जाणवत नाही. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव धरली नाही तर मनाला खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा